علوم چهارم دبستان بخش1تا6

علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش اول - ساختمان بدن موجودات زنده

موجودات زنده با موجودات غير زنده متفاوتند. آجر، صندلي و كتاب جزء موجودات غير زنده و پروانه، درخت و گنجشك جزء موجودات زنده هستند. رشد، حركت و توليد مثل از مهم ترين تفاوت هاي موجودات زنده و غير زنده مي باشد.

 
سلول چيست؟

بدن ما و همه موجودات زنده از واحدهاي بسيار كوچكي به نام سلول ساخته شده است. سلول واحد ساختماني بدن است.
ساختمان سلول: براي ديدن سلول به دليل كوچك بودن آن، بايد از وسيله اي به نام ميكروسكوپ استفاده كنيم. با ميكروسكوپ مي توان همه چيز را بيشتر از 1000 برابر بزرگ كرد.


هر سلول 3 بخش دارد:
1- پوسته
2- سيتوپلاسم
3- هسته


پوسته مانند پوششي در اطراف سلول كشيده شده است. سيتوپلاسم، مايع غليظي است كه تمام سلول را پر مي كند. يك هسته كوچك نيز در داخل سيتوپلاسم است. شكل و اندازه سلول ها با هم متفاوت است.

در ساختمان برگ سه نوع سلول مشاهده مي كنيم كه هر يك كار معيني انجام مي دهند. سلول ها از غذايي كه وارد آنها مي شود استفاده مي كنند و در صورت آسيب ديدن آنها تقسيم مي شوند و سلول جديدي را به وجود مي آورند و اين كار تا پايان عمر ادامه دارد.

سلول ها كار هاي مختلفي انجام مي دهند. مثلاً سلول عصب (انتقال پيام) سلول استخوان (استحكام) سلول ماهيچه(حركت) و سلول روده (جذب) غذا را به عهده دارند.


شباهت هاي سلول ها:
1- همه سلول ها سه بخش اصلي (پوسته،هسته، سيتوپلاسم) دارند.
2- همه سلول ها رشد مي كنند.
3- همه سلول ها تقسيم مي شوند.


در برگ دونوع سلول وجود دارد:
1- روي برگ از سلول هاي نازك و پهن تشكيل شده
2- در درون برگ سلول هاي مستطيلي كه سبزينه دارند وجود دارد.
 

  پرسش هاي بخش 1
1- كداميك از موارد زير در بدن تمام موجودات زنده وجود دارد؟

استخوان
ماهيچه
سلول
پوست
 

  2- رشد بدن انسان به سبب چيست؟

ورزش كردن
استراحت كردن
تقسيم سلول ها
كش آمدن سلول ها
 

  3- پوششي كه در اطراف سلول ها وجود دارد چه ناميده مي شود؟

استخوان
پوسته
سيتوپلاسم
هسته
 

  4- ساختمان بدن كدام موجود زير از تعداد سلول بيشتري تشكيل شده است؟

شتر
پلنگ
خروس
مورچه
 

  5- مايع غليظي كه سلول را فرا گرفته است چه نام دارد؟

پوسته
سيتوپلاسم
ماده سلولي
هسته
 

  6- هسته ي كداميك از سلول هاي زير نسبت به سلول هاي ديگر كوچك تر است؟

سلول استخوان
سلول عصب
سلول ماهيچه
سلول روده
 

  سوالات تشريحي
1- مراحل رشد و تقسيم سلول در شكل زير به هم ريخته است، با زدن شماره آنها را مرتب كنيد.

  2- چه تفاوت ها و چه شباهت هايي در بين سلول هاي مختلف بدن انسان ديده مي شود؟

همه سلو ل ها از نظر رشد، تقسيم سلول و احتياج به غذا شبيه هم هستند. ولي تفاوت آنها در شكل، اندازه و نوع كاري است كه انجام مي دهند.
 

  3- چهار نمونه از سلول هاي بدن را نام ببريد و وظيفه هر يك را بنويسيد؟

سلول عصب (انتقال پيام) - سلول روده (جذب غذا) - سلول ماهيچه (حركت) - سلول شش (جذب اكسيژن)
 

  4- سلول گياهي با سلول جانوري چه تفاوتي دارد؟

سلول گياهي دو پوسته دارد به همين دليل محكم تر از سلول هاي جانوري است.
 

  5- سلول ها چگونه زياد مي شوند؟

تقسيم سلولي
 

  6- سلول از چه قسمت هايي تشكيل يافته است؟

پوسته،سيتوپلاسم، هسته
 

  7- كدام عمل در مورد بيشتر سلول ها تا آخر عمر صورت مي گيرد؟

تقسيم شدن

علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش 2 - غذاسازان بزرگ

گياهان مي توانند با استفاده از موادي كه از زمين و هوا مي گيرند، غذا بسازند. قسمتي از غذاهايي كه مي خوريد از گياه و قسمت ديگر از جانور به دست مي آيد، جانواران از گياهان تغذيه مي كنند و اگر گياه نباشد زندگي انسان ها و جانوران از بين مي رود.
آنچه براي غذاسازي لازم است:


سبزينه يا كلروفيل:
ماده اي سبز رنگ است كه در برگ وجود دارد و گياهان با كمك اين ماده در برگ هاي خود غذا مي سازند.


دي اكسيد كربن:
گازي است كه براي غذاسازي لازم است. مواد سوختني هنگام سوختن، گاز دي اكسيد كربن توليد مي كنند. ما نيز مقداري از اين گاز را با هواي داخل شش ها به بيرون مي فرستيم. دي اكسيد كردن گازي است كه از سوختن مواد مختلف ايجاد مي شود و در هوا وجود دارد و از راه سوراخ هاي كوچكي كه در برگ گياه است به نام روزنه وارد گياه مي شود.


آب:
آب به وسيله ريشه از زمين گرفته مي شود. خاك با آب نمناك مي شود و ريشه گياه به وسيله تارهاي باريكي كه دارد آب را جذب مي كند و به برگ مي رساند.


خاك:
گياهان سبز مواد معدني را كه در خاك وجود دارد و در آب حل مي شوند از ريشه مي گيرند و همراه آب به برگ هاي خود مي رسانند. آهن يكي از مواد معدني است كه مقدار آن در گياه ذرت و بدن انسان به نسبت مساوي وجود دارد ولي در خاك بيشتر است و موجب رشد گياه مي شود.


نور خورشيد:
نور خورشيد براي غذاسازي گياه لازم است. گياهان در تاريگي نمي توانند رشد كنند.
سفر آب از ريشه تا برگ : در ساقه و برگ، لوله هاي بسيار باريكي وجود دارد كه آب از راه آنها از ريشه به برگ مي رسد. به اين لوله ها آوند مي گويند. بعضي از آوندها غذايي را كه در برگ ساخته شده است، به داخل ميوه يا ريشه انتقال مي دهند تا در آنجا ذخيره شود.

 
پرسش هاي بخش 2
1- گياه چگونه آب را جذب مي كند؟

به وسيله برگ
به وسيله ميوه
به وسيله تارهاي ريشه
به وسيله ساقه
 

  2- محل غذاسازي در كدام قسمت گياه انجام مي شود؟

ريشه
ساقه
برگ
ميوه
 

  3- غذاي اندوخته بوته گل سرخ در كدام قسمت گياه ديده مي شود؟

ريشه
ساقه
برگ
گل
 

  4- در بين گياهان زير كداميك در عمل غذاسازي فعال تر هستند؟

گل گلايل
گندم
خيار
درخت گردو
 

  5- آب چگونه به قسمت هاي مختلف گياه مي رسد؟

از راه آوند
از راه تارهاي نازك ريشه
از راه هوا
از سوراخ هاي ريز برگ
 

  سوالات تشريحي:
1- كدام گروه از موجودات زنده مي توانند براي خود غذا بسازند؟

گياهان سبز
 

  2- گياه در كدام اندام خود غذا مي سازد؟

در برگ
 

  3- رگه هايي كه در برگ گياه مي بينيد چيست؟

آوند
 

  4- گياهان براي غذاسازي به چه چيزهايي نياز دارند؟

سبزينه - دي اكسيد كربن - آب - خاك - نور خورشيد
 

  5- آيا نوع آب و خاك در شد گياه اثر دارند؟

بله، در شمال ايران كه خاك حاصل خيزي دارد، گياهان بيشتري رشد مي كنند.
 

  6- چند گياه نام ببريد كه در برگ خود غذا ذخيره مي كنند؟

كاهو و كلم
 

  7- در كدام يك از اين گياهان كار غذاسازي شديدتر است؟ چرا؟

گوجه فرنگي، بوته گندم، بوته گل سرخ
بوته گوجه فرنگي. چون در مدت كوتاهي محصول زيادي مي دهد و ميوه آن محتوي مواد غذايي فراوان است.
 

  8- آيا خود گياه از اندوخته اش استفاده مي كند؟

خير، اندوخته گياه، غذاي اضافي است كه به مصرف ساير موجودات زنده مي رسد.
 

     علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش 3 - گياهان، موجودات پر ارزش

گياهان موجودات پر ارزشي هستند كه هم غذاي خودشان را مي سازند و هم منبع اصلي غذاي جانوران و انسان مي باشند. آدميان نخستين، ريشه، برگ، ميوه و دانه هاي خوراكي را جمع مي كردند و مي خورند. بعدها انسان مي انديشيد كه مي تواند گياهان مفيد را پرورش دهد. پس كار كشاوري يعني پرورش دادن گياهان مفيد.


شخم زدن:
كشاورزان از هزاران سال پيش تاكنون زمين را براي كاشتن، شخم مي زنند. در ابتدا اين كار با دست انجام مي شد. بعدها از گاو و اسب استفاده شد. امروزه تراكتور جاي جانوران را گرفته است.


آب دادن:
به جهت وجود آب كم در ايران، كشاورزان براي صرفه جويي در مصرف آب، گياهاني را مي كارند كه با كمك آب باران و برف رشد كرده و محصول دهند و نياز به آبياري نداشته باشند. به اين گونه كشاورزي ديم كاري مي گويند؛ مانند كشت گندم.


از بين بردن علف هاي هرز:
علف هاي اضافي كه در لابه لاي گياهان كاشته شده مي رويد. علف هاي هرز گفته مي شود. از بين بردن اين علف ها كار زيادي مي طلبد.


مبارزه با آفت ها:
بعضي از حشرات كه گياه خوار هستند دسته جمعي به مزرعه ها حمله مي كنند و قسمتي از محصول را مي خورند. براي دفع حشرات مزاحم يا آفت ها، مواد حشره كش ساخته شده است. به دليل اينكه مواد سمي هستند. دانشمندان از جانوراني مانند عنكبوت يا سوسك بهره مي گيرند.

  محصولات گوناگون:

بعضي از محصولات مانند گندم در بيشتر استان ها به عمل مي آيد. اما بعضي محصولات ديگر مانند خرما، برنج و انگور در بعضي مناطق رشد مي كنند. مثلاً برنج در جايي به دست مي آيد كه آب فراوان داشته باشد و خرما در آب و هواي گرم به دست مي آيد.


نوشيدني ها:
بعضي از گياهان به صورت دم كرده و نوشيدني مصرف مي شوند مانند چاي، و قهوه؛ و بعضي از محصولات ديگر را براي خوش طعم كردن غذا استفاده مي كنيم مانند انواع ادويه ها كه بيشتر در كشورهاي گرم و مرطوب به دست مي آيد.


داروها:
مردم از زمان هاي دور، بعضي گياهان را به دليل اثرات داروئي آنها مصرف مي كردند. مانند خاكشير يا دانه به. امروزه هم از گياهان دارويي استفاده هاي بسياري مي شود.


رنگ ها:
گياهان در صنايع رنگرزي هم استفاده مي شوند. رنگرزي در استان هايي كه قاليبافي دارند رواج دارد كه براي رنگ كردن پارچه يا پشم به كار مي رود.
از چوب براي تهيه ميز، تخته، پنجره و ساير وسايل استفاده مي كنند.
 

  پرسش هاي بخش 3
1- كار مبارزه با آفت ها، هميشه و در همه دوران زندگي آنها مؤثر است.

درست
نادرست
 

  2- بيشتر كشاورزان براي شخم زدن زمين هاي پهناور از تراكتور استفاده مي كنند.

درست
نادرست
 

  3- كار كشاورزي يعني پرورش دادن گياهان مفيد

درست
نادرست
 

  4- پرندگان كوچك در خوردن حشرات مزاحم و آفت ها مؤثر هستند.

درست
نادرست
 

  پررسش هاي تشريحي:
1-وقتي مي خواهيم زمين را براي كاشتن آماده كنيم ابتدا چه عملي را انجام مي دهيم؟

ابتدا زمين را شخم مي زنيم.
 

  2- براي كاشت يك گياه بايد چه كاري انجام داد؟

ابتدا بايد زمين را براي كشت آماده كرد و شخم زد. بعد دانه ها را پاشيد و سپس زمين را آبياري كرد. مرحله بعدي در آوردن گياهان هرز از داخل زمين است تا زماني كه به رشد كامل خود برسد.
 

  3- اصلي ترين غذاي انسان را چه گياهاني تشكيل مي دهند؟

گندم، برنج، سيب زميني
 

  4- ياد گرفتن كشاورزي چه اثري در زندگي انسان داشت؟

توانست محصول بيشتري توليد كند و براي زمستان خود غذا ذخيره كند. ديگر مجبور نبود تمام قسمت هاي گياه را بخورد. بلكه از هر گياهي قسمت هاي مفيد را مي خورد.
 

  5- آيا استفاده زياد از تراكتور براي زمين هاي كشاورزي پهناور مضر است؟

بله. چون تراكتور عميقاً جاي خاك را عوض مي كند و خاك هاي سطح رويي كه مواد غذايي بيشتري دارند به سطح زيرين انتقال پيدا مي كنند. استفاده زياد از تراكتور براي زمين مفيد نيست.
 

  6- كدام محصول را حتماً بايد با كشت آبي زياد نمود؟

برنج
 

  7- چه محصولاتي در ناحيه كوهستاني بيشتر رشد مي كنند؟

گردو، بادام، درختان ميوه
 

  8- ادويه در چه نوع آب و هوايي به دست مي آيد؟

گرم و مرطوب
 

  9- چه گياهاني را مي شناسيد كه مصرف دارويي و رنگرزي دارند؟

دارويي: اوكاليپتوس، گل ختمي، گل بنفشه، نعناع
رنگرزي: حنا، گردو، انار، پوست پياز، روناس

علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش 4 - جانوران بي مهره

دانستيد كه جانوران را به دو دسته مهره داران و بي مهرگان تقسيم مي كنيم.


جانوران مهره دار:
مانند ماهي ها، دوزيستان، پرندگان و غيره كه بدنشان داراي اسكلت از جنس استخوان است.


جانوران بي مهره:
جانوراني هستند كه در بدنشان اسكلت استخواني وجود ندارد. بي مهرگان دسته بزرگي از جانوران را تشكيل مي دهند مانند مرجان ها، نرم تنان، خارتنان و حشرات و …


كرم ها و بند پايان:
گروه كرم ها و بندپايان گروه بسيار بزرگي از بي مهرگان هستند كه دانشمندان آنها را به طبقات كوچك تر تقسيم كرده اند. كرم ها از لحاظ شكل به سه گروه تقسيم مي شوند:
1- كرم هاي پهن
2- كرم هاي لوله اي
3- كرم هاي حلقوي

كرم هاي پهن :
مانند كرم كدو، بدنشان از قطعه هاي پهن تشكيل شده است. يك نوع از كرم كدو در روده انسان زندگي مي كند و به اين موجود كه غذاي مورد نياز خود را از بدن موجود زنده ديگر مي گيرد، انگل مي گوئيم.

كرم هاي لوله اي :
مانند آسكاريس بدن باريكي دارند. كرم آسكاريس در داخل روده انسان زندگي مي كند و در همانجا تخم ريزي مي كند. تخم ها همراه مدفوع از روده خارج شده و محيط را آلوده مي كنند. تخم آسكاريس از راه سبزيجات نشسته و آب آشاميدني آلوده به بدن منتقل مي شوند.

يكي ديگر از كرم هاي لوله اي انگل كرمك است. كرمك در انتهاي لوله گوارش كودكان رشد مي كند و باعث خارش شديد مي شود.

كرم هاي حلقوي :
بدن اين كرم ها از حلقه هاي زيادي درست شده است. مانند كرم خاكي. اين كرم براي يافتن غذا در خاك حركت مي كند و براي باغچه و زمين كشاورزي مفيد است زيرا خاك را جابه جا مي كند و هوا را به ذرات خاك مي رساند.


بندپايان:
بندپايان شامل حشرات، عنكبوت ها، خرچن گها و هزارپاها مي باشند. نمونه هايي از بندپايان در جنگل، دريا و حتي خانه ها يافت مي شود مانند مورچه، پروانه، خرچنگ، هزارپا و … بندپايان فراوان ترين گونه جانوران بي مهره هستند.

حشرات 6 پا دارند. عنكبوت ها 8 پا دارند. بعضي سمي و بعضي غير سمي اند. خرچنگ ها در آب زندگي مي كنند پوشش خارجي بدن آنها سفت است. بعضي خرچنگ ها خوراكي هستند. هزارپاها بعضي علف خوار و بعضي گوشتخوارند. هزارپاي گوشتخوار، سمي است.

 
پرسش هاي بخش 4

جالي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد:
1- به جانوراني كه در بدن آنها اسكلت استخوان وجود نداشته باشد بي مهره مي گويند.
2- به موجود زنده اي كه غذاي خود را از بدن موجود زنده ديگر مي گيرد انگل مي گويند.
3- نرم تنان در گروه جانوران بي مهره قرار دارند.
4- هشت پا يك جانور بي مهره دريايي است كه به گروه بزرگ تر بي مهرگان تعلق دارد و به گروه كوچك تر نرم تنان.
5- عروس دريايي بي مهره اي از جنس مرجان ها است.
6- حشرات بدنشان از 3 قسمت سر و سينه و شكم تشكيل شده، 2 شاخك و 6 پا دارند.
7- كرم كدو از نوع كرم هاي پهن و كرم خاكي از نوع كرم هاي حلقوي است.
 

  پرسش هاي تشريحي:
1- چه تفاوت مهمي در ميان جانواران مهره دار و بي مهره وجود دارد؟

جانوران مهره دار داراي اسكلتي از جنس استخوان هستند و جانوران بي مهره در بدن خود فاقد اين اسكلت استخواني مي باشند.
 

  2- بدن بي مهرگان ساده تر است يا مهره داران؟

بي مهرگان
 

  3- انواع گروه هاي بي مهرگان را نام ببريد؟

اسنفج ها، مرجان ها، نرم تنان، خارتنان، كرم ها، بندپايان
 

  4- مرجان ها چه شباهت هايي با اسفنج ها دارند؟

هردو گروه در كف درياها زندگي مي كنند و بعضي از گونه هاي هر يك حركت دارند.
 

  5- تخم كرم كدو چگونه از گاو به انسان منتقل مي شود؟

مدفوع آلوده انسان علف هايي را كه گاو مي خورد آلوده مي كند و تخم كرم در بدن حيوان به نوزاد تبديل مي شود و زنده مي ماند و با خوردن چنين گوشتي نوزاد كرم كدو به انسان و روده او منتقل شده تبديل به كردم كدو مي شود.
 

  6- كرم آسكاريس چه مي خورد؟

غذاي گوارش يافته را مي خورد.
 

  7- فرق پوشش بدن حلزون با بدن صدف چيست؟

پوشش بدن حلزون حفره اي است و پوشش بدن صدف دوكفه اي است.
 

  8- حشرات چه خصوصيات مشتركي دارند؟

همگي 6 پا و 2 شاخك دارند و بدنشان از سه قسمت تشكيل شده است.
 

  9- كدام گروه از بي مهرگان به هيچ گروه ديگري شبيه نيستند؟

خارتنان
 

  10- چند نوع از خارتنان را نام ببريد؟

توتيا و ستاره دريايي
 

  11- اگر قبل از مصرف سبزي آن را ضد عفوني نكنيم، كدام بيماري انگلي در انتظار ماست؟

به انگل آسكاريس مبتلا مي شويم.
 

  12- يك نوع خرچنگ خوراكي را نام ببريد؟

ميگو

علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش 5 - مخلوط ها

مخلوط چگونه تشكيل مي شود؟
وقتي دو يا چند ماده مختلف با يكديگر به ترتيبي بياميزند كه ما بتوانيم آنها را از هم جدا كنيم و هر ماده اي خاصيت خود را حفظ كند، مخلوط تشكيل شده است.

در مخلوط ممكن است مواد مخلوط شونده همگي جامد، مايع و يا گاز باشند، يا يكي از مواد جامد و ديگري مايع باشد مثل نمك و آب كه مخلوط آب نمك درست مي كنند.

هواي اطراف ما كه گازي شكل است مخلوطي از گازهاي مختلف است. بسياري از خوراكي ها نيز به صورت مخلوط مصرف مي شوند.
در يك مخلوط، هر ماده تمام خاصيت هاي خود را حفظ مي كند.


مخلوط هاي يكنواخت (محلول):
وقتي يك حبه قند را در آب مي اندازيد، ذره هاي قند از هم جدا مي شوند و در بين ذره هاي آب قرار مي گيرند و مخلوط يكنواخت درست مي كنند. در نتيجه قند در آب حل مي شود. به اين نوع مخلوط، محلول مي گوئيم.


ماده حل شونده و ماده حلال:
اگر يك قاشق شكر را در آب بريزيد و هم بزنيد، شكر در آب حل مي شود. در اين محلول به شكر ماده حل شونده و به آب ماده حل كننده يا حلال مي گويند. محلول شكر در آب يك محلول جامد در مايع و محلول الكل در آب محلول مايع در مايع است.
در محلول ها، ماده حل شده، خود به خود از حلال جدا نمي شود.

 
پرسش هاي بخش 5

1- كداميك از مخلوط هاي زير محلول است؟
روغن در آب
نفت و آب
نمك و آب
نشاسته و آب


2- كداميك از مخلوط هاي زير محلول مايع در مايع است؟
آب و روغن زيتون
آب و آبليمو
آب و نشاسته
آب و اكسيژن


3- آب داغ چه نوع محلولي است؟
جامد در مايع
مايع در مايع
جامد در جامد
گاز در مايع


4- بهترين راهي كه مي توانيم بفهميم يك مخلوط، محلول است يا نه چيست؟
جوشانيدن
از صافي رد كردن
بي حركت در جايي قرار دادن
باهم زدن


5- در ليوان شير يك حبه قند انداختيم و هم زديم در اين محلول به شير چه مي گويند؟
حلال
حل شونده
مخلوط
محلول
 

  پرسش هاي تشريحي:
1- مخلوط چيست؟

وقتي دو يا چند ماده با هم بياميزند و ما بتوانيم به راحتي آنها را جدا كنيم آن مواد با هم مخلوط شده اند، در مخلوط، مواد خواص خود را از دست نمي دهند.
 

  2- آيا مي توانيم روغن مايع و آبليمو را مايع در مايع بدانيم؟ چرا؟

خير، زيرا اين دو مايع در يكديگر حل نمي شوند و مايع در مايع يك نوع محلول است.
 

  3- به ماده اي كه مواد ديگر را در خود حل مي كند چه مي گويند؟

حلال
 

  4- چگونه مي فهميم دو ماده مايع كه با هم آميخته شده اند مخلوط هستند يا محلول؟

در صورتي كه دو مايع به طور يكنواخت ديده شوند و پس از مدتي كه ساكن مي مانند از هم جدا نشوند، محلول هستند و اگر يك مايع در مايع ديگر به صورت معلق ديده شود، مخلوط است كه پس از ساكن ماندن به تدريج از هم جدا مي شوند.
 

  5- مخلوطي نام ببريد كه از دو ماده جامد تشكيل شده باشد؟

شكر و عدس، نخود و لوبيا
 

  6- مخلوطي از يك ماده جامد و يك مايع نام ببريد كه محلول نباشد؟

شن و آب
 

  7- هوا يك مخلوط است يا تركيب؟

مخلوط است.
 

  8- در يك محلول آب شيرين آيا مزه سطح مايع با ته مايع با هم فرق دارد؟چرا؟

نه، زيرا ذره هاي قند به آرامي از هم جدا شده و در بين ذره هاي آب قرار گرفته و مخلوط يكنواختي به دست آمده يعني قند در آب حل شده.
 

  9- در محلول مواد چگونه پراكنده مي شوند؟

به طور يكنواخت پراكنده مي شوند.
 

  10- آيا در محلول همه موادي كه وجود دارند ديده مي شوند؟

خير، ماده حل شونده ديده نمي شود.
 

  11- چرا در هوا هيچ يك از مواد تشكيل دهنده را نمي بينيم؟

زيرا همگي گاز هستند.
 علوم تجربي چهارم ابتدايي

  بخش 6 - نور و بازتابش

نور انرژي است كه به كمك آن مي توانيم اجسام را ببينيم. به موادي كه از خود نور توليد مي كنند چشمه نور مي گوئيم. نور از همه اجسام عبور نمي كند. اما اجسامي مانند شيشه، آب و هوا نور را از خود عبور مي دهند كه به آنها شفاف مي گوئيم.

اما اجسامي كه نور را از خود عبور نمي دهند، مانند چوب و سنگ اجسام كدر ناميده مي شوند. هرچه سطح يك جسم هم صاف تر باشد، باز تابش نور آن هم بيشتر است.

تصوير هر جسم در آينه تخت اندازه همان جسم است. اگر نور به آينه برخورد كند، باز مي گردد كه به اين پديده بازتابش نور مي گوئيم. هر چه زاويه بين دو آينه تخت كمتر شود، تعداد تصاوير بيشتر است. نور در هنگام برخورد به آينه صاف، بازتاب منظم دارد و در صورت برخورد به سطح ناصاف مثل مقوي، بازتابي نامنظم دارد. وقتي نور به جسمي بر مي خورد، قسمتي از آن باز مي گردد و به چشم ما بر مي گردد و همين نور بازتاب شده باعث ديدن آن جسم توسط ما مي شود.

جسمي كه به رنگ سياه باشد، نور را تقريباً بازتاب نمي دهد. با آينه مي توانيم تصوير چيزهايي را كه به طور مستقيم نمي توانيم ببينيم را مشاهده كنيم. مانند راننده اتومبيل كه به كمك آيند پشت خود را مي بيند.


آينه ها بر سه نوع هستند :
1- آينه تخت
2- آينه فرو رفته
3- آينه بر آمده

در آينه فرو رفته تصوير بزرگ تر از جسم و در آينه برآمده تصوير كوچك تر از جسم منعکس مي شود.
در زيردريائي ها براي ديدان اجسام در سطح آب از چشم زيردريايي استفاده مي كنند، كه پريسكوپ نام دارد.

كوره آفتابي هم وسيله اي است كه از يك آينه فرو رفته بسيار بزرگ تشكيل شده است و براي استفاده از انرژي گرمايي خورشيد به كار مي رود. تصوير ما در درون يك قاشق به صورت وارونه و كوچك تر از خودمان مي افتد و تصوير ما در پشت قاشق مستقيم و بزرگ تر به نظر مي رسد.

  پرسش هاي بخش 6
1- در كداميك از مكان هاي زير آينه بر آمده استفاده مي كنند؟

خياطي
آرايشگاه ها
سرپيچ هاي جاده ها
كوره آفتابي
 

  2 - كداميك از موارد زير در بازتابش نور مؤثر نيست؟

صافي اجسام
زبري اجسام
كلفتي اجسام
رنگ اجسام
 

  3 - در كداميك از مواد زير نور عبور نمي كند؟

هوا
آب
آينه
شيشه
 

  4 - در پريسكوپ از چه آينه اي استفاده مي شود؟

تخت
فرورفته
برآمده
كروي
 

  5- هر قدر زاويه بين دو آينه را بازتر كنيم تعداد تصويرها ….... مي شود.

بيشتر
كمتر
تفاوتي ندارد
بزرگ تر
 

  6 - كوره آفتابي به چه منظور ساخته مي شود؟

براي گرم كردم محيط
براي تفريح و سرگرمي
براي بهتر ديدن خورشيد
براي استفاده از انرژي گرمايي خورشيد
 

  پرسش هاي تشريحي:
1- نور چيست؟ و چه خواصي دارد؟

يك نوع انرژي است كه حركت مي كند و موجب ديدن اجسام مي شود.
 

  2- بازتابش نور چيست؟

وقتي نور به جسمي برخورد مي كند و برگشت پيدا مي كند، به اين پديده بازتابش نور مي گوئيم.
 

  3- چه اجسامي پس از بازتابش نور، تصوير توليد مي كنند؟

اجسامي كه سطح آنها صاف است مثل آينه و فلزات براق. در آب و شيشه هم تصوير ايجاد مي شود.
 

  4- جسمي در فاصله 20 سانتي متري آينه قرار دارد. فاصله جسم تا تصوير چقدر است؟

فاصله جسم تا تصوير دو برابر فاصله جسم تا آينه است يعني 40 سانتي متر.
 

  5- وقتي آينه به صورت فرو رفته باشد، چه تغييري مي كند؟ و براي چه كارهايي از آينه فرو رفته استفاده مي شود؟

تصوير بزرگ تر مي شود. وقتي بخواهند تصوير را بزرگ تر نشان دهند مثل عمل جراحي
 

  7- براي افزايش نور و گرما از چه نوع آينه اي استفاده مي كنيم؟

آينه فرو رفته
 

  8- براي آنكه جسمي ديده شود چه شرايطي لازم است؟

بايد نور به طور كامل بازتاب نمايد
 

  9- در گذشته انسان ها چگونه تصوير خود را مي ديدند؟

در سنگ هاي صاف و صيقلي

علوم سوم ابتدایی بخش 1تا5

 

علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش اول - مانند دانشمندان كار كنيد

  1- مشاهده كنيد :

براي اينكه مانند دانشمندان فكر كنيد همه چيز را با دقت مشاهده كنيد. هر چه كه مي بينيد و مي شنويد. دليلي بر اتفاقاتي است كه در اطراف شما مي افتد.  

  2- بپرسيد:

درباره اتفاقاتي كه در حين مشاهده مي افتد و شما مي بينيد بپرسيد.  

  3- فرضيه بسازيد:

فرض كنيد كه شما مي دانيد چرا يك اتفاق بخصوص مي افتد؛ به اين فكر يا حدس شما فرضيه گفته مي شود.  

  4- آزمايش طراحي كنيد:‌

بعد از فرضيه سازي بايد آزمايشي را طراحي كنيد تا بتوانيد به كمك آن درستي يا نادرستي فرضيه را امتحان كنيد.  

  5- يادداشت كنيد:

شما بايد همه چيز آزمايش خود را با دقت مشاهده كنيد و هر اتفاقي را كه مي افتد يادداشت كنيد.  

  6- نتيجه بگيريد:

درباره دلايل كارهايي كه به صورت اتفاقي پيش مي ايدفكر كنيدو سپس نتيجه بگيريد.  

  پرسش هاي بخش اول

  1- براي آنكه مانند دانشمندان فكر كنيد چگونه بايد رفتار كنيد؟

همه چيز را با دقت مشاهده مي كنيم و هرچه كه مي شنويم يا مي بينيم را دليلي براي اتفاقات اطراف خود بدانيم.  

  2- چرا بايد در مورد اتفاقاتي كه بارها تكرار مي شوند سؤال كرد؟

معمولاً با دقت کردن به اتفاقاتي كه بارها تكرار مي شوند مي توانيم جواب سؤال هاي خود را پيدا كنيم.  

  3- بعد از فرضيه سازي چه بايد كرد؟

بايد آزمايشي را طراحي كرد تا به كمك نتيجه آن درستي فرضيه خود را ثابت كنيم.  

  4- مراحل كار دانشمندان را بنويسيد؟

- خوب فكر مي كنند.
- همه چيز را با دقت مشاهده مي كنند.
- مي پرسند و مطالعه مي كنند.
- فرضيه مي سازند.
- با آزمايش هاي فراوان فرضيه خود را امتحان مي كنند.
- نتايج آزمايش هاي خود را امتحان مي كنند.
- نتيجه گيري مي كنند.  

    

  

علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش دوم - نيازهاي جانوران

جانوران هم مانند انسان براي زنده ماندن نياز هاي گوناگوني دارند.

1- نياز به جاي مناسب :‌
جانوران در جايي زندگي مي كنند كه براي آنها مناسب باشد.

2- نياز به خانه :
بعضي از جانوران خانه يا لانه اي ندارند اما بيشتر آنها جايي مناسب براي خود و بچه هايشان درست مي كنند.

3- نياز به غذا :
جانوران هم مانند انسان براي حركت و رشد نياز به غذا دارند.

4- نياز به هوا :
همه جانوران براي نفس كشيدن به هوا نياز دارند.

5- نياز به آب :
همه جانوران به آب نياز دارند.

6- نياز به همكاري :
بعضي از جانوران مجبورند به صورت گروهي زندگي كنند. در زندگي گروهي هر يك از جانوران وظيفه معين دارند.

 

  سوالات تكميلي
پرسش هاي بخش دوم :
در جاي خالي كلمه مناسبي بنويسيد.

1- جانوران هم مانند انسان ها براي زنده ماندن، نيازهاي گوناگون دارند.
2- بيشتر جانوران نمي توانند در جاهاي بسيار سرد يا بسيار گرم زندگي كنند.
3- جانوران براي حركت و رشد نياز به غذا دارند.
4- همه جانوران براي نفس كشيدن به هوا نياز دارند.
5- در زندگي گروهي هر يك از جانوران وظيفه معيني دارند.  

  سوالات صحيح و غلط :
جمله درست يا غلط را با × مشخص كنيد.

سوال	صحيح	غلط
1- بعضي از جانوران مانند خرس و گوزن در قطب شمال زندگي مي كنند.	ü
2- زرافه براي زندگي و دوري از خطر براي خود لانه مي سازد.		ü
3- دندان يك جانور گوشتخوار تيز و برنده است.	ü
4- خرس يك جانور گوشتخوار و علفخوار است.	ü

 

  سوالات متن درس
1- در كدام محل، تعداد جانوران كمتري پيدا مي شود؟ چرا؟

در قطب ها، زيرا هوا به قدري سرد است كه جانوران كمتري توانايي مقاومت سرماي آنجا را دارند.  

  2- محل زندگي جانوران زير را تعيين كنيد و دليل انتخاب خود را بگوئيد:

مار :‌
در جنگل هاي گرم و بيابان سوزان – مارها مي توانند در شرايط مختلف آب و هوايي زندگي كنند. البته در سرما به خواب مي روند.

فُك ها :
در كنار دريا ها زندگي مي كردند چون اين جانوران از موجودات دريايي تغذيه مي كنند.  

  3- غذاي اين جانوران چه تفاوتي با هم دارند؟

خرس : حيواني است كه از گوشت حيوانات ديگر و گاهي گياهان تغذيه مي نند.
زرافه : حيواني است كه با گردن بلند خود مي تواند گياهان و ميوه هاي نوك درخت ها را بخورد.  

  4- آيا جانوران در طول خواب زمستانه به آب و غذا نياز دارند؟

البته نياز دارند ولي بسيار كم. آن ها از ذخيره بدن خود استفاده مي كنند.  

  5- جانوران زير هواي مورد نياز خود را چگونه به دست مي آورند:

سگ : به وسيله تنفس با شش
ماهي : به وسيله تنفس با آبشش اكسيژن هواي درون آب را مصرف مي كند.
كرم خاكي : هواي موجود در خاك
دلفين : به وسيله شش هنگام خروج و پرش در آب تنفس خود را انجام مي دهد.  

  6- در بيايان آب كم است و در بعضي بيابان ها تقريبا‏ً آبي پيدا نمي شود، در اين مناطق جانوران، آب لازم براي بدن را از كجا مي آورند؟

چون در بيابان گياهان صحرايي با ريشه هاي خود از اعماق زمين آب را جذب مي كنند، جانوران با استفاده از ريشه هاي گياهان صحرايي آب مورد نياز خود را تأمين مي كنند.  

  7- دندان هاي يك جانور علفخوار با گوشتخوار چه تفاوتي با هم دارند؟

جانوران گوشتخوار داراي دندان هاي تيز و برنده هستند تا گوشت را به راحتي پاره كنند.
جانوران علفخوار داراي دندان هاي پهن و بزرگ هستند كه اين دندان ها مي تواند به راحتي گياهان را قطعه و له كند.  

  8- بين خواب معمولي و خواب زمستانه چه تفاوتي وجود دارد؟

اولاً در خواب زمستانه جانور فعاليت بدني زيادي ندارد به همين دليل نيازي به غذا پيدا نمي كند ولي در خواب معمولي چنين نيست.
ثانياً خواب زمستانه مدت طولاني دارد ولي خواب معمولي كوتاه مدت است.  

علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش سوم_جانوران مهره دار

جانوران به دو گروه مهره داران و بي مهرگان تقسيم مي شوند. مهره داران جانوراني هستند كه در داخل بدن خود اسكلت دارند. مهره داران خود به پنج گروه: ماهي ها، دوزيستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران تقسيم مي شوند. اسكلت از جنس استخوان است و بدن را محكم نگه مي دارد و مهم ترين قسمت آن ستون مهره است.

1- ماهي ها :
ماهي ها به كمك باله ها شنا مي كنند و با آبشش نفس مي كشند. ماهي ها تخم ريزي مي كنند و از هر تخم يك ماهي بيرون مي آيد.

2- دوزيستان :
قورباغه ها از گروه دوزيستان هستند. آنها در آب تخم ريزي مي كنند و نوزاد قورباغه باله و آبشش دارد و بعد از رشد، داراي شش مي شود بنابراين پس از بزرگ شدن بايد در خشكي باشد.

3- خزندگان :
به جانوراني مانند مار و سوسمار خزنده مي گويند . خزندگان موقع حركت شكم خود را روي زمين مي كشند و بدنشان از پولك پوشيده شده است. آنها با شش نفس مي كشند و مجبورند براي نفس كشيدن به سطح آب بيايند. خزندگان تخم گذارند.

4- پرندگان :
بدن پرندگان از پر پوشيده شده است. آنها منقار دارند و از آن براي برچيدن دانه استفاده مي كنند. آنها تخم گذارند.

5- پستانداران :
پستانداران گروه بسيار متنوع و گسترده اي هستند. در سطح بدنشان مو وجود دارد و با شش نفس مي كشند. پستانداران بچه مي زايند و به بچه هايشان شير مي دهند.

 

  سوالات تشريحي
1- به چه جانوراني مهره دار مي گويند:

مهره داران در داخل بدن خود اسكلت دارند. اسكلت از جنس استخوان است.  

  2- لغزندگي سطح بدن ماهي چه فايده اي برايش دارد؟

به حركت ماهي در آب كمك مي كند.  

  3- در هنگام دور زدن ماهي كدام باله ها را تكان مي دهد؟

باله هاي سينه اي و شكمي  

  4- آيا در داخل باله ها استخوان وجود دارد؟

خير، اما از ماده محكمي مانند غضروف تشكيل شده اند.  

  5 - لاك پشت هاي آبي در اعماق دريا چگونه نفس مي كشند؟

مجبورند براي تنفس به سطح آب بيايند.  

  6 - شباهت هاي خزندگان را بنويسيد؟

خونسرد هستند. با شش نفس مي كشند. تخم گذار هستند و بدنشان از پولك پوشيده شده است.  

  7 - چرا خزندگان كمتر از مهره داران ديگر غذا مي خورند؟

چون تحرك آنها كمتر است.  

  8 - نام پستانداري را بنويسيد كه در دريا زندگي مي كند؟

وال  

  9 - كدام گروه از جانوران روي تخم هاي خود مي خوابند؟

پرندگان  

  10 - آبشش در كدام قسمت بدن ماهي قرار دارد؟

در دو طرف سر او  

  11 - چرا مرغ نمي تواند به خوبي لك لك يا عقاب پرواز كند؟

الف: وزن مرغ زياد است و بال هاي او توانايي تحمل بدنش را ندارد.
ب : بال هاي مرغ كوتاه است و مانند لك لك و عقاب توانايي پرواز ندارد.  

  12 - آيا شكل پا در سرعت حركت جانور تأثير دارد؟

بله، جانوري كه پاي بلندتر دارند و بدني كوچك تر، سريع تر حركت مي كند مانند يوزپلنگ و آهو.  

  13 - نام يك پستاندار پرنده را بنويسيد؟

خفاش  

  سوالات تكميلي
سؤالات بخش سوم :
در جاي خالي كلمه مناسب بگذاريد.
1- جانوراني مانند اسب، مار، قورباغه را مهره دار مي گويند.
2- مگس و حلزون از جانوران بي مهره هستند.
3- مهم ترين قسمت اسكلت ستون مهره است.
4- پوست بيشتر ماهي ها پولك دار و لغزنده است.
5- ماهي ها در هنگام حركت سريع باله دمي را تكان مي دهند.
6- قورباغه ها بعد از بزرگ شدن بايد در خشكي زندگي كنند.
7- پرندگان به جاي لب و دندان منقار دارند.
8- همه پستانداران با شش نفس مي كشند.
9- بدن پرندگان از پر و بدن خزندگان از پولك پوشيده شده است.
10- پستانداران بسيار گوناگون و فراوان هستند.
 علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش چهارم_گوناگوني گياهان

گياهان هم مانند جانوران، بسيار گوناگونند. بعضي به شكل درخت و بعضي به شكل بوته هاي كوچك. قسمت هاي اصلي يك گياه عبارتند از:
ريشه، ساقه، ‌برگ و گل.

  ريشه :

بعضي گياهان ريشه هاي دراز و عميق دارند و در مناطقي كه آب كم است رشد مناسبي دارند و بعضي گياهان ديگر ريشه هاي افشان دارند و براي مناطقي مناسب هستند كه آب فراوان دارند.  

  ساقه :

ساقه ها نيز در گياهان شكل هاي متفاوتي دارند. كار ساقه ها رساندن مواد غذايي از ريشه به برگ ها و ميوه ها است. بعضي از ساقه ها بسيار كلفت و بعضي بسيار نازكند.
برگ: برگ ها را مي توان از نظر شكل، رنگ و اندازه طبقه بندي كرد. بعضي برگ ها سوزني و بعضي پهن هستند.  

  گل :

گل ها از نظر رنگ، اندازه و تعداد گلبرگ ها و جدا يا پيوسته بودن گلبرگ ها با هم تفاوت دارند. مثلاً گل لاله از 3 گلبرگ، گل اطلسي 5 گلبرگ و گل گلايل از 6 گلبرگ تشكيل شده. گل هاي 3 برگي يا 6 گلبرگي خصوصيات يكسان دارند و گل هاي چهار يا پنج گلبرگي خصوصيات يكسان دارند.  

  دانه :

 

دانه ها به دو دسته دانه هاي يك قسمتي مانند جو، برنج،‌گندم و دو قسمتي مانند نخود، عدس، بادام و لوبيا تقسيم مي شوند. درخت كاج به جاي گل دانه دارد و دانه هاي آن در اندام هايي به نام مخروط تشكيل مي شود. مخروط كاج به ميوه گياهان ديگر شبيه است.
گياهان دانه دار به اين شكل تقسيم و طبقه بندي مي شوند:  

  پرسش هاي بخش چهارم
سوالات تكميلي
در جاي خالي كلمه مناسب بنويسيد.

1- دانه هايي مانند لوبيا و عدس دو قسمتي هستند.
2- درخت كاج گل ندارد.
3- گياهان گلدار به دو گروه بزرگ گل 3 گلبرگي و گل 4 يا 5 گلبرگي تقسيم مي شوند.
4- دانه هاي كاج در اندام هايي به نام مخروط تشكيل مي شوند.
5- لوبيا و شمعداني برگ هاي پهن ندارد.  

  سوالات تشريحي
1- گياهان مخروط دار به چه گياهاني گفته مي شوند؟

به گياهاني كه به جاي گل، اندامي به نام مخروط دارند و دانه هايشان در اين اندام است.  

  2- كار ساقه چيست؟

رساندن مواد غذايي از ريشه به برگ ها و ميوه ها  

  3- گياهاني را نام ببريد كه گل 3 گلبرگي داشته باشند؟

گل لاله  

  4- نام دو گياه را بنويسيد كه 4 يا 5 گلبرگ داشته باشند؟

لوبيا ،‌گل نرگس ،‌گل اطلسي  

  5- دانه هاي كاج چگونه پراكنده مي شوند؟

به وسيله باد  

  6- دانه ها در كدام قسمت مخروط قرار دارند؟

در لابه لاي پوست مخروط  

  7- بيشتر غذاهاي ما از دانه هاي يك قسمتي است يا دو قسمتي؟

دانه هاي يك قسمتي. چون بيشتر غذاي انسان برنج، گندم و جو است.  

علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش پنجم_گرما و مواد «1»

تبديل جامد و مايع به يكديگر: ‌اگر مواد جامد به اندازه كافي گرم شوند، به مايع تبديل مي شوند. تبديل مواد جامد به مايع ذوب شدن نام دارد. ذوب شدن يعني مايع شدن.

تبديل مايع به جامد و انجماد: مواد مايع اگر به اندازه كافي سرد شوند، به جامد تبديل مي شوند. تبديل مايع به جامد انجماد نام دارد. انجماد به معني جامد شدن است.

تبديل مايع و گاز به يكديگر: ‌آب دريا بخار مي شود. بخار آب يك گاز است. معمولاً در هوا مقداري بخار آب وجود دارد. ولي ديده نمي شود، تبديل شدن مايع به گاز تبخير نام دارد. تبخير يعني بخار شدن.

اگر گازها به اندازه كافي سرد شوند به مايع تبديل مي شوند.

  پرسش هاي بخش 5
سوالات تكميلي
در جاي خالي كلمه مناسب بنويسيد.

1- در اطراف ما مواد به سه حالت جامد مايع و گاز ديده مي شوند.
2- ذوب به معني مايع شدن است.
3- بخار آب يك گاز است.
4- از تبخير آب بر اثر گرما بخار به وجود مي آيد.
5- تبديل آب به يخ را انجماد مي گوئيم.  

  سوالات تشريحي
به سوالات زير پاسخ كامل دهيد:
6- ذوب شدن يعني چه؟

تبديل مواد جامد به مايع ذوب شدن نام دارد.  

  7- قطره هاي شمع پس از افتادن در بشقاب چه تغييري مي كنند؟

قطره هاي مايع به جامد تبديل مي شود.  

  8- آيا تا به حال فكر كرده ايد چرا لباس هاي شسته شده پس از مدتي خشك مي شوند؟

زيرا بر اثر گرما آب داخل آنها بخار مي شود.  

  9- چرا زمين هاي خيس پس از مدتي خشك مي شوند؟

چون تابش آفتاب يا گرما باعث مي شود تا آب هاي روي زمين بخار شوند.  

  10- هنگام خشك شدن سبزي چه تغيير حالتي روي مي دهد؟

تبخير  

  11- اگر آب هميشه به صورت مايع بماند چه مي شود؟

هيچ ابري درست نمي شود و بارندگي نخواهد بود و خشكسالي و مرگ موجودات زنده رخ خواهد داد.  

  12- در يك ليوان كاملاً خشك مقداري آب و يخ بريزيد. ليوان را روي ميز بگذاريد. كمي صبر كنيد. به بدنه ليوان دست بكشيد. چه مي بينيد؟

قطره هاي آب روي بدنه ليوان ديده مي شود. زيرا بخار آب درون هوا به بدنه سرد ليوان بر مي خورد و به مايع (آب) تبديل مي شود.  

  13- بخار آب دريا به كجا مي رود؟

به هوا  

  14- در چه صورتي مي توان ماده مايع را به جامد تبديل كرد؟

در صورت قرار دادن ماده مايع در يك جاي سرد.  

  8- چه تفاوتي در شكل گل ها مي توان يافت؟

گل ها از نظر رنگ، تعداد، اندازه گلبرگ ها و جدا يا پيوسته بودن آنها متفاوتند.  

  9- ريشه هاي دراز و عميق چه خاصيت مفيدي دارند؟

به دليل درازي و عمق زياد مي توانند در مناطق كم آب،‌ آب مناسب را به گياه برسانند.  

علوم تجربي سوم ابتدايي

  بخش ششم_گرما و مواد «2»

  اثر گرما بر مواد جامد :

در كتاب با كمك يك آزمايش يعني آزمايش گرما دادن ميخ و عبور مجدد آن از سوراخ ته قوطي دريافته ايد كه وقتي يك ماده جامد را حرارت بدهيم بر اثر گرما بزرگ تر مي شود. در اين صورت ميخ پس از حرارت از سوراخ ته قوطي عبور نمي كند چون بزرگ تر شده است.  

  اثر گرما بر مواد مايع :

با يك آزمايش ساده مي توانيم بفهميم كه مواد مايع نيز بر اثر حرارت حجمشان زياد مي شود. اگر يك خود نويس را پر از جوهر كرده و در مقابل حرارت آفتاب قرار دهيم، پس از مدتي جوهر خودنويس به دليل افزايش حجم از نوك خودنويس بيرون مي زند.  

  اثر گرما به گازها :

حجم گازها نيز بر اثر گرما افزايش مي يابد. به عنوان مثال اگر دهانه يك بادكنك را به يك بطري ببنديم و آن را در يك ظرف آب گرم قرار دهيم. بادكنك آرام آرام باد مي شود چون در اثر گرماي آب، حجم هواي درون شيشه زياد شده و به درون بادكنك مي رود. حال اگر اين ظرف را پر از آب سرد كنيم و يا بطري را در آب سرد انتقال دهيم. هواي بادكنك كمتر مي شود چون هواي درون شيشه بر اثر سرما حجمش كم مي شود.  

  پرسش هاي بخش 6
سوالات تكميلي
در جاي خالي كلمه مناسب بنويسيد.

1- وقتي ماده اي را گرم مي كنيم حجم آن زياد مي شود.
2- بخار آب را مي توان با سرما به مايع تبديل كرد.
3- سيم هاي برق در فصل تابستان آويخته تر از فصل هاي ديگر است.
4- از دماسنج براي اندازه گيري دماي هوا و دماي بدن استفاده مي شود.
5- گرما مي تواند حجم ماده را تغيير دهد.  

  سوالات تشريحي
به سوالات زير پاسخ كامل بدهيد.
1- اگر ماده اي را گرم كنيم چه مي شود؟

ماده بر اثر گرما جاي بيشتري را مي گيرد.  

  2- چرا در تابستان فاصله ريل هاي راه آهن كم مي شود؟

چون ريل ها در اثر حرارت خورشيد و آفتاب حجم بيشتري پيدا كرده و بزرگ تر مي شوند و فاصله ميان آنها كمتر مي شود.  

  3- گرما چه تغييري در حجم گازها مي دهد؟

حجم گازها را زياد مي كند.  

  4- چرا وقتي در شيشه مربا را نمي توانيم باز كنيم، آن را زير آب گرم مي گيريم؟

چون آب گرم باعث مي شود حجم در شيشه بيشتر شده و در شيشه مربا به راحتي باز شود.  

  5- يك كتري را كاملاً پر آب كنيد و روي اجاق بگذاريد تا گرم شود. مدتي صبر كنيد قبل از اينكه جوش بيايد چه اتفاقي مي افتد؟

قبل از به جوش آمدن آب شروع به بخار شدن مي كند.  

  6- راننده ها در روزهاي گرم تابستان، هواي چرخ هاي ماشين خود را كمي خالي مي كنند. آيا مي دانيد چرا؟

گازها در اثر گرم شدن حجمشان زياد مي شود و باد داخل چرخ هاي ماشين ممكن است در اثر گرما باعث تركيدن لاستيك شود.  

  7- يك بشقاب داخل كاسه گير كرده است چگونه آن دو را جدا مي كنيم؟

كاسه را درون ظرف آب گرم قرار مي دهيم با گرم شدن كاسه حجم آن زياد مي شود و بشقاب را خارج مي كنيم.  

  8- با آزمايش سكه، بطري و حباب هاي صابون در كتاب چه نتيجه اي مي گيريد؟

حباب هاي هوا از كنار سكه به بيرون تراوش مي كند، زيرا حجم هواي درون بطري بر اثر گرما زياد ديده مي شود و وقتي كه مي خواهد از دهانه بطري خارج شود با آب و صابون مخلوط مي شود و حباب هوا درست مي كند.  

  9- آيا در نفس كشيدن بخار آب وجود دارد؟

بله  

امتحان جغرافیا پایه ی پنجم

امتحان جغرافيا كلاس پنجم دبستان

امتحان جغرافيا كلاس پنجم دبستان    دي ماه :                              نام و نام خانوادگي :

رديف	سوال	بارم
1	همسايگان غربي ايران كدام يك از كشورهاي زير هستند . الف) پاكستان و افغانستانo       ب) تركيه و عراقo         ج) تركيه و پاكستانo      د) ارمنستان و آذربايجانo	0/5
2	بيابان وسيع تركمنستان چه نام دارد؟ الف) قره قوم o                           ب) آرال o                    ج) جيحون o                     د)‌ سوانo	0/5
3	كدام يك از محصولات كشاورزي ايران به كشورهاي ديگر صادر مي شود. الف) خرما o                              ب) گندم o                   ج) چغندر قندo                  د) پسته و خرماo	0/5
4	كارخانه هاي ............................................. و ................................................... و ..................................................... از صنايع مادر هستند.	0/75
5	به مجموعه ي افرادي كه در يك جا زندگي مي كنند ..................................................... مي گويند.	0/5
6	مواد اوليه ی صنايع پتروشيمي ...................................... و ................................. است.	1
7	كشور تركمنستان از نظر توليد .............................. در جهان معروف است و صنايع دستي مهم آن ...................................................... است.	1
8	چرا در كوهپايه ها تعداد شهرها و روستاها بيشتر است؟	1/25
9	دو دليل افزايش جمعيت را بنويسيد.	1
10	محصول مربوط به هر استان را بنويسيد. گلستان ( ................................. )  كرمان ( ........................................... ) گيلان ( ....................................................... )	0/75
11	هر يك از موارد زير را تعريف كنيد. مركز استان : مهاجرت:	1/5
12	مركز استان های زیر را بنويسيد. آذربايجانغربي( .................................) آذربايجان شرقي ( .......................................... ) فارس ( ....................................... ) گلستان (................................... )	2
13	چهار دليل اهميت شهر باكو را بنویسید .	2
14	مهمترين استان نفت خيز كشور ما ................................ است . پالايشگاه ................................... از پالايشگاههاي مهم كشور است .	1
15	مهمترين منابع گاز ايران در كدام استانها قرار دارد.	1/5
16	منظور از ييلاق و قشلاق چيست؟	1/5
17	در اطراف كدام شهرهاي بزرگ ايران كارخانه هاي زيادي به وجود آمده اند ؟	0/75
18	رودهاي مرزي ايران و تركمنستان را نام ببريد.	0/75
19	جدول زير را كامل كنيد.	1/25

 

چراهای شگفت انگیز 4--1

چراهای شگفت انگیز4

  صوت چيست ؟

 

صوت يکي از انواع انرژي است. وقتي حرکات بسيار سريع هوا, يعني ارتعاش ها به گوش ما مي رسند, صدا را مي شنويم.
وقتي دو سنج را به هم مي زنيد. آنها را به لرزه در مي آوريد و صوت ايجاد مي کنيد.
با اين آزمايش مي توانيد ارتعاش صوت را ببينيد : به يک نخ. يک تکه کاغذ کوچک وصل کنيد. سپس آن را جلو يک بلندگو قرار دهيد. حالا صداي موسيقي را زياد کنيد. مي بينيد که تکه کاغذ چه طور تکان مي خورد.
صداي بعضي از خواننده ها آن قدر بلند است که حتي مي تواند يک ليوان را بشکند.
صوت در خلاء منتشر نمي شود. به همين علت فضانوردان براي صحبت با يکديگر, از امواج راديويي استفاده مي کنند.

  چرا شيپور زن ها در هنگام نواختن شيپور, لپ هايشان را پر از هوا مي کنند؟

وقتي لپ هايمان را پر از هوا مي کنيم, در واقع هوا را در آن حبس مي کنيم و بعد از بين لب ها بيرون مي دهيم تا به لرزش در آيند. اين ارتعاش با لرزش لب ها هواي داخل شيپور را به ارتعاش در مي آورد و تقويت مي شود. به اين ترتيب, صوت به صورت نت هاي موسيقي از راه لوله شيپور خارج مي شود.
صوت با سرعت 340 متر در ثانيه در هوا حرکت مي کند. اين مسافت چهار برابر طول زمين فوتبال است.  

  آيا صوت مي تواند از آب عبور کند؟

بله در آب صوت, چهار برابر سريع تر جابه جا مي شود تا در هوا. به همين علت است که بالن ها صداي يکديگر را از فاصله بيش از صد کيلومتري هم مي شنوند.  

 

  سايه چيست ؟

 

نور در خط مستقيم, به شکل پرتو ( يا شعاع نوري ) جابه جا مي شود. وقتي اين پرتوها با مانعي روبه رو مي شوند, نمي توانند از آن عبور کنند و متوقف مي شوند. در نتيجه, سايه اي پشت آن مانع تشکيل مي شود.
نور نمي تواند از بعضي اجسام مثل ديوار, مبل و بدن انسان عبور کند. اين ها اجسام تار يا غيره شفاف نام دارند.
نور, يکي از شکل هاي انرژي است. گياهان از اين انرژي به عنوان غذا در برگ هاي خود استفاده مي کنند. گل آفتاب گردان در طول روز, روبه خورشيد مي چرخد تا هميشه در مقابل آفتاب باشد.  

 

  آيا مي دانيد که از سايه مي توان براي دانستن وقت و ساعت استفاده کرد؟

از يک قرقره مدادي عبور دهيد و آن را در مقابل آفتاب بگذاريد. در هر ساعت, در برابر سايه مداد يک خط روي کاغذ بکشيد. به اين ترتيب, يک ساعت آفتابي خواهيد داشت.  

  چرا مي توانيم اشياء را از آن سوي شيشه ببينيم؟

 

اشياء از پشت شيشه ديده مي شوند, چون شيشه جسمي شفاف است, يعني پرتوهاي نور خورشيد از آن عبور مي کنند. روشنايي نور خورشيد از شيشه ها عبور مي کند و وارد خانه ها مي شود. به اين ترتيب ما مي توانيم آنچه را بيرون اتفاق مي افتد, ببينيم !
معمولا شيشه پنجره حمام يا استخرها تار و کدر است. اين شيشه ها نور را از خود عبور مي دهند. ولي ما نمي توانيم بيرون را ببينيم.  

  آيا نور منعکس مي شود؟

 

وقتي پرتوهاي نور خورشيد نمي توانند از جسمي عبور کنند, بر مي گردند يا به اصطلاح منعکس مي شوند, مثل توپي که روي زمين مي خورد و بر مي گردد. ما اجسام را مي بينيم چون نور روي آنها باز مي تابد و به چشم هاي ما منعکس مي شود.
ما مي توانيم عکس خود را در آب ببينيم, چون آب نور را به طرف چشم هاي ما مي فرستد.
افرادي که در زير دريايي ها هستند. سطح آب را به وسيله دوربين هايي مي بينند. آينه هايي که در اين دوربين ها کار گذاشته مي شوند. نور را به طرف چشم هاي ما منعکس مي کنند.
ماه نور خورشيد را منعکس مي کند و خودش به تنهايي نوري ندارد.
يک ماهي در زير آب بزرگ تر از اندازه واقعي اش به نظر مي رسد. در واقع او در آن جايي که تصور مي کنيم. قرار نگرفته است و به همين دليل در هنگام ماهيگيري دچار مشکل مي شويم.
سوراخي در يک مقوا ايجاد کنيد. آن را با يک چسب نواري شفاف بپوشانيد. به آرامي يک قطره آب روي سوراخ قرار دهيد. سعي کنيد از آن سوراخ به جسم کوچکي, براي مثال يک کفش دوزک نگاه کنيد. اندازه کفش دوزک از اندازه معمول آن بزرگتر به نظر مي رسد. قطره آب در اين جا نقش يک ذره بين را دارد.  

 

  چرا وقتي پاهاي خود را در آب فرو مي بريم, کوتاه تر به نظر مي رسند؟

پرتوهاي نور خورشيد در آب کندتر جابه جا مي شوند تا در هوا و ديد ما نيز در اين دو محيط متفاوت است, به همين دليل وقتي پاهايمان را در آب قرار مي دهيم, کوتاه تر و چاق تر به نظر مي رسند.  

  رنگين کمان چگونه تشکيل مي شود؟

نور خورشيد به نظر سفيد رنگ مي آيد, در صورتي که از رنگ هاي بسياري تشکيل شده است وقتي باران مي بارد و همزمان هوا آفتابي مي شود, نور از ميان قطره هاي باران عبور مي کند و به چند رنگ تجزيه مي شود. اين رنگ ها همواره طبق نظم خاصي ( از قرمز تا بنفش ) قرار مي گيرند که رنگين کماژن نام دارد.  

  چگونه مي توانيد يک رنگين کمان کوچک بسازيد؟

آينه اي را درون يک ظرف آب قرار دهيد. در مقابل آن, يک مقواي سفيد بگذاريد. اکنون نور شديدي را به آينه بتابانيد. به اين ترتيب رنگ هاي رنگين کمان را روي مقوا خواهيد ديد.
براي ديدن رنگين کمان لازم نيست که منتظر باران باشيد. اگر در يک روز آفتابي باغچه خانه را آب بدهيد. مي توانيد رنگين کمان را ببينيد.  

    

---

چراهای شگفت انگیز3

  انرژي چيست ؟

 

بدون انرژي هيچ چيز در دنيا به وجود نمي آيد. انرژي را نمي توانيم ببينيم, اما اثر آن را روي چيزها مشاهده مي کنيم. به واسطه انرژي است که اتومبيل حرکت مي کند هواپيما پرواز مي کند لامپ روشن مي شود و ...
در زير با چند مثال از انواع مختلف انرژي آشنا مي شويم.
بخاري = انرژي گرمايي
دوچرخه = انرژي حرکتي
طبل = انرژي صوتي
غذا = انرژي شيميايي
قطار = انرژي الکتريکي ( برق )
چراغ قوه = انرژي نوراني

 

  چرا در هنگام به هم زدن ليوان پر از شير کاکائو داغ، قاشق گرم مي شود؟

گرما از يک جسم به جسم ديگر منتقل مي شود. قاشق چون با شير کاکائو داغ در تماس است, گرم مي شود.
اجسامي که گرما را به خوبي منتقل مي کنند. هادي نام دارند. فلزها, هادي هاي خوبي هستند.
بدن انسان در هر لحظه گرما از دست مي دهد. بعضي از آژيرهاي خطر, گرماي بدن دزدان را تشخيص مي دهند و بلافاصله به صدا در مي آيند.  

  چرا خورشيد ما را گرم مي کند؟

خورشيد, هم روشنايي دارد و هم گرما توليد مي کند. اين گرما به صورت پرتوهايي از فضا عبور مي کند و به ما مي رسد. در يک روز تابستاني, آفتابي, مي توانيم گرماي خورشيد را به خوبي روي بدن خود احساس کنيم.
در يک اتاق سرد اگر با پاي برهنه روي موازيک راه برويم. سرما را در پاهاي خود احساس مي کنيم. اما اگر با پاي برهنه روي موکت راه برويم سرما را احساس نمي کنيم. موزايک يک جسم هادي است و سرما را منتقل مي کند. اما موکت عايق است و مانع از عبور سرما مي شود.  

  کايت چگونه پرواز مي کند؟

برخي قسمت هاي زمين گرماي خورشيد را به خوبي جذب مي کنند. وقتي گرما در اين قسمت ها به اندازه کافي ذخيره شد, هواي بالاي آن ها هم گرم مي شود. هواي گرم بالا مي رود و جريان هاي گرمايي به وجود مي آورد. کايت ها با استفاده از اين جريان هوا بالا مي روند.  

  چرا غواص ها سرماي زير آب را احساس نمي کنند؟

گاهي نگه داشتن گرما مشکل است. غواص ها, لباس هايي از جنس کائوچو به تن مي کنند تا بدن خود را در زير آب گرم نگه دارند. کائوچو با ايجاد مانع در مقابل آب سرد, از هدر رفتن گرماي بدن جلوگيري مي کند.
جليقه هاي کرکي, از بدن ما در برابر سرما محافظت مي کنند. هوايي که بين پرزهاي جليقه محبوس است يک عايق حفاظتي خوب است.
در زير پوست فک ها يک لايه ضخيم چربي قرار دارد. اين چربي, عايق خوبي براي حفظ بدن آنها در برابر آب يخ زده است.
همواره بين بدن غواص ها و لباس نازک مخصوص غواصي, يک لايه نازک از آب تشکيل مي شود. اين لايه آب با گرماي بدن غواص گرم مي شود و در واقع عايقي بين آب سرد و لباس غواص است.
سفينه هاي فضايي بايد در برابر گرما محافظت شوند. به اين علت روکش اين سفينه ها از نوعي عايق ساخته مي شود.
دستگيره قابلمه ها و ماهيتابه ها از مواد عايق پوشانده مي شوند. چون بدون اين مواد, دست هاي ما حتما مي سوزند.  

  چرا فضانوردان احساس گرما نمي کنند؟

 

در خارج از جو زمين, پرتوهاي نور خورشيد بسيار قوي هستند و گرماي زيادي دارند. فضانوردان در زير لباس فضانوردي خود, پوششي به تن مي کنند که از لابه لاي آن, لوله هاي بسيار ظريفي مي گذرد. در اين لوله ها آب جريان دارد و دماي بدن آنها را در بهترين وضعيت حفظ مي کند.  

  چرا بعد از حمام کردن, احساس سرما مي کنيم؟

بدن ما در هر لحظه گرما از دست مي دهد. وقتي بدن ما خيس باشد, گرماي بيش تري از دست مي دهيم, چون آبي که روي بدن قرار دارد, تبخير مي شود. اين تبخير, انرژِي زيادي را صرف مي کند.
وقتي موهايمان را با خشک کن برقي خشک مي کنيم, در واقع آبي را که روي موهايمان قرار دارد. گرم مي کنيم تا بخار شود.  

  چرا روي آينه حمام, بخار مي نشيند؟

 

پس از حمام کردن, هواي داخل حمام بسيار گرم و پر از بخار آب مي شود. وقتي که بخار آب با سطح سردي مثل آينه برخورد مي کند, سرد مي شود و به صورت قطره هاي بسيار ريز روي اينه مي نشيند. به اين نوع تبديل يعني تبديل بخار به مايع, تقطير مي گويند.
پس از يک شب خنک, قطره هاي شبنم را روي تارهاي عنکبوت ها يا علف ها مي بينيم. در واقع هنگام شب. هوا به حدي خنک بوده که بخار آب موجود درهوا متراکم و به قطره هاي آب تبديل شده است.
عمل تقطير, کار دندانپزشکان را مشکل مي کند زيرا نفس ما باعث مي شود که روي آينه دندانپزشک بخار بنشيند و او نتواند دندان هاي ما را به خوبي ببيند.  

 

    

---

چراهای شگفت انگیز2

  علم چيست؟

 

به کمک علم مي فهميم که بعضي از چيزها در دنياي اطراف ما چگونه و چرا اتفاق مي افتند، اتفاق هايي بسيار عادي و روزمره براي مثال : مي فهميم وقتي آب بخار مي شود، به کجا مي رود. يا به پاسخ پرسش هاي پيچيده ديگري پي مي بريم، از جمله اين که چرا براي زنده ماندن، به آب احتياج داريم !
1-آشپزخانه، مکان مناسبي براي يک دانشمند است. شير آب را باز کنيد و به آبي که از آن جاري مي شود. نگاه کنيد. همه چيزهايي که مثل آب جاري مي شوند. مايع هستند.
2- اکنون يک تنگ را پر از آب کنيد و کمي از آب داخل آن را در ليوان بريزيد. بيشتر موادي که به شکل مايع هستند. اگر در شرايط مناسب قرار گيرند، جاري مي شوند. اما سرعت جاري شدن برخي از آنها بيشتر از بقيه مي باشد.
براي مثال :
کمي عسل را در داخل بشقابي بريزيد.آيا سرعت جاري شدن عسل مثل آب است؟
3- ليوان پر از آبي را مدت يک يا دو ساعت در فريزر بگذاريد. وقتي آن را بيرون مي آوريد. چه مي بينيد؟ آب ديگر مايع نيست و تبديل به جامد شده. يعني يخ زده است و ديگر از ليوان نمي ريزد.

  کار دانشمندان چيست؟

يکي از کارهاي دانشمندان اين است که همواره ازخود سوال مي کنند. سپس با آزمايش و بررسي هر چيز از نزديک، به پرسش هاي خود پاسخ مي دهند. اغلب اوقات دانشمندان پاسخ پرسش هاي خود را مي يابند، اما هميشه اين طور نيست!
4- همه موادي که مايع هستند تغيير شکل مي دهند. اما اجسام جامد اين خاصيت را ندارند کمي آب را در داخل يک قالب کيک پزي بريزيد. آب تمام سطح قالب را مي پوشاند اما اگر قالب کيک پزي را با يخ پر کنيم چه اتفاقي مي افتد؟
5- از بزرگترها بخواهيد که در يک قابلمه يک ليوان آب بريزند و آن را حرارت دهند. بعد از چند دقيقه مي بينيد که آب بخار مي شود! اکنون قابلمه را از روي حرارت برداريد و بگذاريد تا آب داخل آن سرد شود. سپس آب را داخل همان ليوان بريزيد. اکنون مقدار کم تري آب در ليوان مي بينيد! مي دانيد چه اتفاقي افتاده است؟
6- وقتي آب مي جوشد از حالت مايع به حالت گاز تغيير شکل مي دهد که به آن بخار آب مي گوييم. ما اين گاز را نمي بينيم و به نظر مي رسد که آب ناپديد شده است.  

  کدام جانور مي تواند روي آب راه برود؟

حشرات ريزي مثل عنکبوت آبي که بي نهايت سبک هستند، مي توانند روي آب راه بروند. اين حشرات ريز به دليل وجود نيرويي به نام کشش سطحي است که مي توانند روي آب بمانند. اين نيرو سطح آب را مي کشد و روي آب چيزي شبيه پوسته تشکيل مي دهد.
قطره هاي باران کاملا گرد نيستند. بلکه قسمت زير آنها مسطح است.  

  چرا قطره هاي آب گرد هستند؟

قطره هاي آب تقريبا گرد هستند. زيرا نيروي کشش سطحي، شکل آنها را مي سازد. قطره ها وقتي بزرگ مي شوند، پهن هم مي شوند و شکل دايره اي خود را از دست مي دهند. زيرا سنگين تر از آن مي شوند که کشش سطحي بتواند روي آنها تاثير بگذارد.
بعضي از مارمولک ها به قدري تند مي دوند که بدون رفتن به زير آب. مي توانند از رودخانه عبور کنند. اين قدرت آن ها براي فرار از خطر بسيار خوب است.
با يک ني که سر ان صابوني است. به آرامي روي يک قطره آب فشار بياوريد. قطره آب پهن مي شود.چون صابون نيروي کشش سطحي آب را از بين مي برد. به همين دليل قطره آب شکل گرد خود را از دست مي دهد.  

  چرا صابون کف مي کند؟

با اضافه کردن صابون به آب، نيروي کشش سطحي کاهش مي يابد و پوسته سطح آب منبسط مي شود. وقتي داخل حلقه هوا مي دميم تا حباب بسازيم، اين پوسته به راحتي کشيده و حباب تشکيل مي شود.  

  چرا بازوبندهاي لاستيکي شنا، ما را روي آب نگه مي دارند؟

 

وقتي بازو بندهاي لاستيکي شنا را باد مي کنيم، در واقع آن را پر از هوا مي کنيم.هوا بسيار سبک تر از آب است. به همين دليل روي سطح آب مي مانيم. اما خود آب هم به ما کمک مي کند تا روي آب شناور بمانيم. هر چيزي که وارد آب شود، آب آن را به طرف سطح مي کشاند.
شناور شدن در آب شور بسيار آسان تر از شناور شدن در آب شيرين است. در بحرالميت واقع در خاورميانه آب به قدري شور است که شناگران اگر شنا هم بلد نباشند. غرق نمي شوند و روي سطح آب مي مانند.
به کمک بازو بندهاي لاستيکي شنا مي توانيم روي آب شناور بمانيم و شنا کردن را ياد بگيريم. هواي داخل بازوبند مانع از فرو رفتن و غرق شدن ما در آب مي شود.
خودتان آزمايش کنيد !
پنج شي بسيار سنگين و پنج شي سبک پيدا کنيد و آنها را روي آب قرار دهيد. حال نتيجه را مشاهد کنيد.
غواص ها بايد به زير آب بروند. آنها براي انجام اين کار کمربندهاي سنگيني به خود مي بندند که به آنها وزنه هايي آويزان است. اما شما اين کار را نکنيد. بيش تر ماهي ها کيسه اي به نام کيسه هوا دارند. کار اين کيسه شبيه بازوبندها ي شناست. وقتي ماهي اين کيسه را پر مي کند. بالا مي آيد و وقتي آن را خالي مي کند. پايين مي رود.  

  چرا کوسه ماهي دائم شنا مي کند؟

 

وقتي کوسه ماهي شنا نمي کند و بي حرکت مي ماند، مثل يک سنگ پايين مي رود. اين حيوان در مقايسه با اندازه و جثه اش، تقريبا سنگين است و کيسه هوا ندارد. کوسه ها هم مثل ما بايد دائم شنا کنند تا بتوانند خود را در آب نگه دارند.  

  چرا بدن انسان انرژي مصرف مي کند؟

 

انرژي ذخيره شده در بدن ما، از غذاها به دست مي آيد. ما براي انجام هر فعاليتي به انرژي نياز داريم از جمله راه رفتن، دويدن، پريدن و حتي حرف زدن يا نوشتن، وقتي گرسنه هستيم، بدن به ما علامت مي دهد تا انرژي مصرف شده را جايگزين کنيم.
وقتي مي دويم. انرژيِ ذخيره شده در بدن ما به حرکت تبديل مي شود.
انرژي که از يک سيب به دست مي آوريم به ما امکان مي دهد تا نيم ساعت بخوابيم.
انرژي هيچ وقت ايجاد نمي شوند و از دست هم نمي رود. بلکه در هر لحظه تبديل مي شود. وقتي کمان را مي کشيم. بازوي ما انرژي را به کمان منتقل مي کند. وقتي تير را رها مي کنيم. اين انرژي به حرکت تبديل مي شود.  

    

---

چراهای شگفت انگیز

  چرا گياهان سبز هستند؟

 

فقط چيزهايي ديده مي شوند که نور را منعکس مي کنند. البته همه اجسام تمام رنگ ها را منعکس نمي کنند, زيرا بعضي از رنگ ها را جذب مي کنند. گياهان سبز رنگند, چون تمام رنگ ها به جز رنگ سبز را جذب مي کنند.
رنگ هاي زنده بعضي از جانوران مثل زنگ خطر هستند. براي مثال خط هاي زرد و سياه روي بدن زنبورها, به ما درباره نيش زنبور هشدار مي دهند.
بسياري از جانوران به ديدن رنگ ها نيازي ندارند, چون بيش تر به حس شنوايي و بويايي خود متکي هستند.

  آيا گربه ها رنگ ها را تشخيص مي دهند؟

بله اما نه همه رنگ ها را, گربه ها در شب فعاليت زيادي دارند. ديدن رنگ هاي روشن براي آنها مثل ما انسان ها چندان فايده اي ندارد.  

  هوا از چه چيزهايي تشکيل شده است؟

 

هوا مخلوطي از گازهاي گوناگون است, يعني گازهاي ازت, اکسيژن, کربن, دي اکسيد و بخار آب. در هوا نمک, گرد و غبار و متاسفانه آلودگي هاي مختلف هم وجود دارد. هوا بو ندارد و ديده هم نمي شود, فقط هنگامي که باد مي وزد, ما آن را احساس مي کنيم.
وقتي شمع هاي روي کيک تولدمان را فوت مي کنيم. در واقع هوا را جابه جا مي کنيم.
هوا وزن دارد. براي مثال هواي موجود در يک اتاق متوسط, برابر با 70 جعبه کنسرو وزن دارد.  

  چرا در نوشابه ها, حباب ديده مي شود؟

حباب هايي که در نوشابه ها مي بينيم, از کربن دي اکسيد ساخته شده اند. اين گاز تحت فشار وارد بطري ها و با مايع داخل بطري مخلوط مي شود. وقتي در بطري را باز مي کنيم, اين گاز از بطري خارج مي شود, چون ديگر تحت فشار نيست.  

  خودتان حباب بسازيد!

يک قاشق جوش شيرين روي مقداري سرکه يا آب ليمو در يک ليوان پر از آب بريزيد. اين مخلوط گازدار مي شود و حباب هايي در آن خواهيد ديد.  

  چرا شيريني ها پف مي کنند؟

وقتي مايه شيريني يا کيک را در فر قرار مي دهيم خمير گرم مي شود و حباب هاي کربن دي اکسيد از آن بيرون مي آيد. اين گاز باعث افزايش حجم شيريني مي شود.
شيريني هايي که بيش تر پف مي کنند. راحت تر هضم مي شوند.  

  چرا دوچرخه ها, چرخ دارند؟

 

با چرخيدن چرخ هاي دوچرخه روي زمين, دوچرخه به حرکت در مي آيد. اگر از نزديک به يکي از اين چرخ ها نگاه کنيد. برجستگي هايي روي آنها مي بينيد. اين برجستگي ها باعث مي شوند که آب از روي چرخ ها تخليه شود و دوچرخه سر نخورد.
وقتي دوچرخه سواري مي کنيم. چرخ هاي دوچرخه با زمين تماس مي يابند و اصطکاک ايجاد مي کنند. اين اصطکاک باعث چسبيدن چرخ به زمين و سائيدگي آن مي شود  

  چرا چرخ پر از هواست؟

وقتي لاستيکي توپي دوچرخه را پر از هوا مي کنيم در واقع آن را سفت و محکم مي کنيم. تويي بين دوچرخه و جاده, حالت بالشتک پيدا مي کند و شدت ضربه ها را کاهش مي دهد.  

  ترمز دوچرخه چگونه کار مي کند؟

 

وقتي روي اهرم ترمز فشار مي آوريم, يک طناب يا سيم, لقمه هاي ترمز را فعال مي کند. لقمه ها با چرخ ها تماس پيدا کرده و آنها را متوقف مي کنند.
اگر نيروي اصطکاک نبود. هنگام راه رفتن ليز مي خورديم. درست مثل اين که روي پوست موز راه برويم.  

  باد کردن چرخ هاي دوچرخه, نيروي فراواني مي طلبد. زيرا بايد هواي زيادي را در فضا محدودي وارد کينم.

 

تمام موجودات زنده براي نفس کشيدن به اکسيژن موجود در هوا نياز دارند. بدن ما به کمک اکسيژن انرژي مورد نيازش را تامين مي کند.
تمام گياهان هم مثل انسان هاي روي زمين براي زنده ماندن, به هوا , نور و آب نياز دارد.
با وجودي که نهنگ ها در آب زندگي مي کنند. اما براي نفس کشيدن به سطح آب مي آيند. آنها بايد هر دو ساعت يک بار نفس بکشند.  

  چرا به نور احتياج داريم؟

 

اگر نور خورشيد وجود نداشت, هيچ چيز هم براي خوردن وجود نداشت. گياهان به کمک نور خورشيد غذا مي سازند. ما از گياهان يا جانوران تغذيه مي کنيم. جانوران هم از گياهان تغذيه مي کنند. بنابراين, انسان بدون وجود گياه, نمي تواند زنده بماند.
اگر در محلي سر سبز چادر بزنيم. پس از مدتي مي بينيم که گياهان زير چادر, کم رنگ و زرد شده اند. اين گياهان به دليل کمبود نور کم کم از بين مي روند . اما جمع شدن چادر و قرار گرفتن در زير نور به سرعت رشد مي کنند  

  چرا به آب نياز داريم؟

آيا مي دانيد که نزديک به يک سوم بدن ما از آب تشکيل شده است؟
تقريبا تمام موجودات زنده هم همين طور هستند. همه ما براي زنده ماندن, به آب نياز داريم.
ما مي توانيم بدون غذا چند هفته دوام بياوريم. اما بدون آب, فقط چند روز زنده مي مانيم.  

    

هوش وانواع آن

انواع هوش چندگانه

انواع هوش چندگانه

انواع هوش چندگانه کدامند؟
 

هوش دیداری / فضایی
این نوع هوش توانایی درک پدیده های بصری است. یادگیرنده های دارای این نوع هوش ، گرایش دارند که با تصاویر فکر کنند و برای به دست آوردن اطلاعات نیاز دارند یک تصویر ذهنی واضح ایجاد کنند. آنها از نگاه کردن به نقشه ها، نمودارها، تصاویر، ویدیو و فیلم خوششان می آید.مهارت های آنها شامل موارد زیر است:ساختن پازل، خواندن، نوشتن، درک نمودارها و شکل ها، حس جهت شناسی خوب، طراحی، نقاشی، ساختن استعاره ها و تمثیل های تصویری (احتمالا از طریق هنرهای تجسمی)،دستکاری کردن تصاویر، ساختن، تعمیر کردن و طراحی وسایل عملی، تفسیر تصاویر دیداری.شغل های مناسب برای آنها عبارتند از:دریانورد،مجسمه ساز، هنرمند تجسمی، مخترع، کاشف، معمار، طراح داخلی، مکانیک، مهندس هوش کلامی/ زبانی
این نوع هوش یعنی توانایی استفاده از کلمات و زبان. این یادگیرنده ها مهارت های شنیداری تکامل یافته ای دارند و معمولا سخنوران برجسته ای هستند. آنها به جای تصاویر، با کلمات فکر می کنند. مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:گوش دادن، حرف زدن، قصه گویی، توضیح دادن، تدریس، استفاده از طنز، درک قالب و معنی کلمه ها، یادآوری اطلاعات، قانع کردن دیگران به پذیرفتن نقطه نظر آنها، تحلیل کاربرد زبان
شغل های مناسب برای آنها عبارتند از:شاعر، روزنامه نگار، نویسنده، معلم، وکیل، سیاستمدار، مترجم
هوش منطقی / ریاضی
هوش منطقی / ریاضی یعنی توانایی استفاده از استدلال، منطق و اعداد. این یادگیرنده ها به صورت مفهومی با استفاده از الگوهای عددی و منطقی فکر می کنند و از این طریق بین اطلاعات مختلف رابطه برقرار می کنند. آنهاا همواره در مورد دنیای اطرافشان کنجکاوند، سوال های زیادی می پرسند و دوست دارند آزمایش کنند.مهارت های آنها شامل این موارد می شود:مسئله حل کردن، تقسیم بندی و طبقه بندی اطلاعات، کار کردن با مفاهیم انتزاعی برای درک رابطه شان با یکدیگر، به کاربرددن زنجیره طولانی از استدلالها برای پیشرفت، انجام آزمایش های کنترل شده، سوال وکنجکاوی در پدیده های طبیعی، انجام محاسبات پیچیده ریاضی، کار کردن با شکل های هندسی
رشته های شغلی مورد علاقه آنها عبارتند از :دانشمند، مهندس، برنامه نویس کامپیوتر، پژوهشگر، حسابدار، ریاضی دان
هوش بدنی/جنبشی
این هوش یعنی توانایی کنترل ماهرانه حرکات بدن و استفاده از اشیا. این یادگیرنده ها خودشان را از طریق حرکت بیان می کنند. آنها درک خوبی از حس تعادل و هماهنگی دست و چشم دارند (به عنوان مثال در بازی با توپ، یا استفاده از تیرهای تعادل مهارت دارند)انها از طریق تعامل با فضای اطرافشان قادر به یادآوری و فرآوری اطلاعات هستند.مهارت های آنها شامل این موارد می شود:رقص، هماهنگی بدنی، ورزش، استفاده از زبان بدن، صنایع دستی، هنرپیشگی، تقلید حرکات، استفاده از دست هایشان برای ساختن یا خلق کردن، ابراز احساسات از طریق بدن
شغل های مورد علاقه آنها عبارتند از :ورزشکار، معلم تربیت بدنی، رقصنده، هنرپیشه، آتش نشان، صنعتگر
هوش موسیقی / ریتمیک
این نوع هوش یعنی توانایی تولید و درک موسیقی. این یادگیرنده های متمایل به موسیقی با استفاده از صداها، ریتم ها و الگوهای موسیقی فکر می کنند. آنها بلافاصله چه با تعریف و چه با انتقاد، به موسیقی عکس العمل نشان می دهند. خیلی از این یادگیرنده ها بسیار به صداهای محیطی (مانند صدای زنگ، صدای جیرجیرک و چکه کردن شیرهای آب) حساس هستند.مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:آواز خواندن ، سوت زدن، نواختن آلات موسیقی، تشخیص الگوهای آهنگین، آهنگ سازی، به یاد آوردن ملودی ها، درک ساختار و ریتم موسیقی
شغل های مناسب برای آنها عبارتند از :موسیقی دان، خواننده، آهنگساز
هوش درون فردی
یعنی توانایی ارتباط برقرار کردن و فهم دیگران. این یادگیرنده ها سعی می کنند چیزها را از نقطه نظر آدم های دیگر ببینند تا بفهمند آنها چگونه می اندیشند و احساس می کنند. آنها معمولا توانایی خارق العا د ه ای در درک احساسات، مقاصد و انگیزه ها دارند. آنها سازمان دهند ه هاس خیلی خوبی هستند، هرچند بعضی وقت ها به دخالت متوسل می شوند. آنها معمولا سعی می کنند که در گروه آرامش را برقرار کنند و همکاری را تشویق کنند. آنها هم از مهارت های کلامی (مانند حرف زدن) و هم مهارت های غیرکلامی (مانند تماس چشمی، زبان بدن) استفاده می کنند تا کانال های ارتباطی با دیگران برقرار کنند.مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:دیدن مسائل از نقطه نظر دیگران (نقطه نظر دوگانه)، گوش کردن، همدلی، درک خلق و احساسات دیگران، مشورت، همکاری با گروه، توجه به خلق و خو ، انگیزه ها و نیت های مردم، رابطه برقرار کردن چه از طریق کلامی چه غیر کلامی، اعتماد سازی، حل و فصل آرام درگیری ها، برقراری روابط مثبت با دیگر مردم
شغل های مناسب برای آنها عبارتند از :مشاور، فروشنده، سیاست مدار، تاجر
هوش برون فردی (فرا فردی(
این هوش یعنی توانایی درک خود و آگاه بودن از حالت درونی خود. این یادگیرنده ها سعی می کنند احساسات درونی، رویاها، روابط با دیگران و نقاط ضعف و قوت خود را درک کنند.مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:تشخیص نقاط ضعف و قوت خود، درک و بررسی خود، آگاهی از احساسات درونی، تمایلات و رویاها،ارزیابی الگوهای فکری خود، باخود استدلال و فکر کردن ، درک نقش خود در روابط با دیگران
مسیرهای شغلی ممکن برای آنها عبارتند از:پژوهشگر، نظریه پرداز، فیلسوف

  

کتاب علوم سوم دبستان بخش 6تا12

علوم سوم غذای سالم

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  غذاي سالم

  نکات مهم:

1 – موادي که در غذاها وجود دارند باعث رشد و سلامتي ما مي شوند. پس بايد در غذاهاي ما چهارنوع ماده غذايي يعني پروتئين ها، قند و نشاسته ، چربي و ويتامين ها وجود داشته باشد.
2 – ما در شبانه روز سه وعده غذا مي خوريم. بايد توجه داشته باشم که بعد از خوردن غذا هرگز ندويم يا ورزش نکنيم ، چون ماهيچه هاي دستگاه گوارش نمي توانند درست کار کنند و غذا گوارش پيدا نمي کند و مدت بيشتري در معده يا روده مي ماند.  

الف) سؤالات چهارگزينه اي
پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1 – خوردن چه غذاهايي کار روده ها را آسان تر مي کند؟
غذاهاي چرب
غذاهاي گوشتي
غذاهاي شيرين
سبزي ها و ميوه ها×

2 – در چه حالتي مي گويند دندانها پوسيده شده است؟
وقتي دندانها را پر کنيم
وقتي اسيد داخل دهان کم کم دندان ها را خراب مي کند×
وقتي دندان هاي ما مي افتد
وقتي دندانهايمان را مي کشيم

3 – کداميک از مواد غذايي زير داراي پروتئين گياهي هستند؟
گوشت
تخم مرغ
بادام×
شير

4 – چه مقدار از بدن ما آب است؟
کمتر از نصف
بسيار کم
بيشتر از نصف×
نصف بدن

5 – در کدام يک از مواد غذايي زير نشاسته کمتر است؟
خرما× نان برنج سيب زميني

6 – مقدار آب در 100 گرم کداميک از مواد زير بيشتر است؟
بيسکويت
پنير
هندوانه×
هويج

7 – مقدار چربي در کداميک از مواد غذايي زيربيشتر است؟
شکلات
پنير
کره×
ماست

8 – چربي ها بيشتر در چه قسمتي از بدن جمع مي شوند؟
شکم
استخوان
ماهيچه
زيرپوست×

9 – کداميک از موارد زير به طور مستقيم باعث پوسيدگي دندان مي شود؟
شيريني جات
اسيد×
نوشابه
شکستن پسته

10 – کدام دسته از مواد زير داراي چربي مي باشند؟
زيتون – ذرت ×
بادام – گندم
کره – برنج
آفتابگردان – خرما

11 – سبزيها و ميوه ها تعداد زيادي .............دارند.
پروتئين
نشاسته
ويتامين ×
قند  

  ب) سؤالات تکميلي:
جاي خالي را با کلمات مناسب پر کنيد.
1 – غذا به بدن ................ مي دهد و باعث رشد بدن مي شود.

غذا به بدن (انرژي) مي دهد و باعث رشد بدن مي شود.  

  2 – اگر بعد از غذا فوراً ورزش کنيم . ماهيچه هاي دستگاه ............. نمي توانند درست کار کنند.

اگر بعد از غذا فوراً ورزش کنيم . ماهيچه هاي دستگاه (گوارش) نمي توانند درست کار کنند.  

  3 – موادي مانند سبزيها و ميوه ها کار .............. را آسان مي کنند.

موادي مانند سبزيها و ميوه ها کار (روده ها) را آسان مي کنند.  

  4 – ويتامين ها باعث سالم ماندن .......... مي شوند.

ويتامين ها باعث سالم ماندن بدن مي شوند.  

  5 – ميکروب ها در دهان ما مواد شيري را به مواد ترشي به نام ........... تبديل مي کنند.

ميکروب ها در دهان ما مواد شيري را به مواد ترشي به نام (اسيد) تبديل مي کنند.  

  6 – وقتي اسيد داخل دهان کم کم دندانها را خراب مي کند مي گويند دندانها........... شده است.

وقتي اسيد داخل دهان کم کم دندانها را خراب مي کند مي گويند دندانها(پوسيده) شده است.  

  7 – غذاهايي مانند نان، برنج، سيب زميني، سرشار از ماده اي به نام ........... هستند.

غذاهايي مانند نان، برنج، سيب زميني، سرشار از ماده اي به نام (نشاسته) هستند.  

  8 – مواد قندي و نشاسته اي به بدن ............. مي رساند.

مواد قندي و نشاسته اي به بدن (انرژي) مي رساند.  

  9 – از دانه اي مانند زيتون، ذرت آفتابگردان ، ........... مي گيرند.

از دانه اي مانند زيتون، ذرت آفتابگردان ، (روغن هاي گياهي) مي گيرند.  

  چربي هايي که در زير پوست جمع مي شوند در فصل سرما بدن را ........... نگه مي دارند.

10 – چربي هايي که در زير پوست جمع مي شوند در فصل سرما بدن را (گرم) نگه مي دارند.  

  11 – آب بدن از راه عرق کردن يا ............ از بدن خارج مي شود.

آب بدن از راه عرق کردن يا (ادرار کردن) از بدن خارج مي شود.  

14 – هر يک از مواد زير در کدام گروه مواد غذايي قراردارند؟ آنها را جدا کنيد و در جدول بنويسيد.
شير- برنج – خرما – ميوه ها – ماهي ها – سبزيها – زيتون – سيب زميني – آفتابگردان – تخم مرغ – کوه

ماده غذايي	نام غذا
پروتئين ها	شير- ماهي ها – کره – تخم مرغ – سبزيها
قند و نشاسته	برنج  - سيب زميني – مربا
چربي	زيتون – کره – آفتابگردان
ويتامين ها	شير – سبزيها – ميوه ها

پ)سؤالات تشريحي:
به سؤالات زير پاسخ کامل دهيد.
1 – براي داشتن دستگاه گوارش سالم بايد چه کارهايي انجام بدهيم؟
نشسته غذا بخوريم. غذاهايي مانند سبزي – ميوه – گوشت و شير بخوريم: غذا را به اندازه ي نياز با فاصله بخوريد. در هر وعده ي غذايي حتي سبزي يا ميوه بخوريد.

2 – چرا بعد از خوردن غذا نبايد بدويم يا ورزش کنيم؟
زيرا ماهيچه هاي دستگاه گوارش نمي توانند درست کار کنند. پس غذا بخوبي گوارش پيدا نمي کند و مدت بيشتري در معده و روده مي ماند.

3 – چه غذاهايي کار روده ها را آسانتر مي کنند؟
سبزي و ميوه

4 – چرا ما نبايد هميشه يک نوع غذا بخوريم؟
زيرا بدن به مواد گوناگوني نياز دارند که در مواد غذايي مختلف وجود دارد.

5 – پنج نوع ماده متفاوتي که بايد در غذاهاي ما وجود داشته باشد را نام ببريد.
پروتئين – ويتامين – قند و نشاسته – چربي – آب

6 – به نظر پزشکان روغن هاي گياهي مفيدترند يا روغن هاي جانوري؟
روغن هاي گياهي زيرا چربي هاي آنها کم ضررتر است

7 – علت پوسيدگي دندان را بنويسيد.
ميکروب ها در دهان شما مواد شيرين غذا را به ماده ي ترشي به نام اسيد تبديل مي کنند. اين اسيد کم کم دندان را خراب مي کند. در اين حالت مي گويند که دندان پوسيده شده است.

8 – پروتئين ها چند دسته اند؟ از هر دسته سه مثال بزنيد؟
پروتئين هاي گياهي وجانوري – گياهي : سبزيها ، ميوه ها، بادام و پسته جانوري : کره ، شير – تخم مرغ

9 – مواد قندي و نشاسته اي چه فايده اي براي بدن دارند؟سه مورد را نام ببريد؟
مواد قندي و نشاسته اي به بدن انرژي مي رسانند. سيب زميني – خرما - عسل و انگور

10 – آب از چه راههايي از بدن خارج مي شود از چه راهي به بدن ما مي رسد؟
با مصرف آب، خوردن سبزيجات ، نوشيدني ها و غذاها آب به بدن مي رسد. با عرق کردن و ادرار کردن خارج مي شود.  

    

---

علوم سوم دستگاه گوارش

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  دستگاه گوارش

  نکات مهم :

1 – به کارهايي که غذا را در بدن قابل استفاده مي کند، گوارش مي گويند. گوارش غذا از دهان شروع مي شود و در روده پايان مي يابد.
2- غذايي که در معده و روده گوارش پيدا مي کند به وسيله خوني که در اطراف روده هاست گرفته مي شود و به اين عمل جذب مي گويند. خون در تمام بدن گردش مي کند تا غذايي را که از روده گرفته به همه اندام هاي بدن بدهد تا آن ها از انرژي اين غذا استفاده کنند.  

الف) سؤالات چهارگزينه اي :
پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1 – اولين اندام دستگاه گوارش کدام است؟
معده
روده
مري
دهان×

2 – کداميک از دندان هاي زير غذا را پاره مي کنند؟
دندان هاي جلو
دندان هاي نوک تيز×
دندان هاي عقب
همه دندان ها

3 – لوله اي که دهان را به معده وصل مي کند، چه نام دارد؟
روده
مري×
معده
کبد

4 – معده انسان بعداز کدام اندام دستگاه گوارش قرار گرفته است؟
بعد از مري ×
بعد از روده باريک
بعد از دهان
بعد از کبد

5 – مهم ترين قسمت دستگاه گوارش چه نام دارد؟
دهان
مري
معده
روده باريک ×

6 – کداميک از اندام هاي زير جزء دستگاه گوارش نيست؟
دهان
معده
روده
قلب×

7 – کدام قسمت از اندام هاي گوارشي شيره ي مخصوص ندارد؟
مري
دهان×
معده
روده باريک

8 – غذاهايي که قابل گوارش نباشند از کدام اندام دفع مي شوند؟
روده باريک
مري
روده بزرگ×
معده  

  ب) سؤالات تکميلي :
در جاي خالي کلمات مناسب بنويسيد.
1 – ريزشدن غذا و آماده شدن آن به صورتي که براي بدن قابل استفاده باشد ............. نام دارد.

ريزشدن غذا و آماده شدن آن به صورتي که براي بدن قابل استفاده باشد (گوارش) نام دارد.  

  2 – مجموع اندام هاي مانند دهان ، مري، معده، روده، دستگاه ............. مي گويند.

مجموع اندام هاي مانند دهان ، مري، معده، روده، دستگاه (گوارش) مي گويند.  

  3 – آخرين اندام دستگاه گوارش ............. نام دارد.

آخرين اندام دستگاه گوارش (روده باريک) نام دارد.  

  4 – گوارش از جويدن غذا به کمک ...........شروع مي شود.

گوارش از جويدن غذا به کمک (دندانها) شروع مي شود.  

  5 – لوله اي که دهان را به معده وصل مي کند ............. نام دارد.

لوله اي که دهان را به معده وصل مي کند (مري ) نام دارد.  

  6- غذا بعد از مري، وارد ................ مي شود.

غذا بعد از مري، وارد (معده) مي شود.  

  7 – در معده مايعي ساخته مي شود که به آن ............. معده مي گويند.

در معده مايعي ساخته مي شود که به آن (شيره ي) معده مي گويند.  

  8 – غذايي که در معده گوارش پيدا مي کند کم کم وارد ............... مي شود.

غذايي که در معده گوارش پيدا مي کند کم کم وارد (روده باريک) مي شود.  

  9 – قسمتي از غذا که قابل گوارش و جذب نباشد، از بدن......... مي شود.

قسمتي از غذا که قابل گوارش و جذب نباشد، از بدن (دفع) مي شود.  

  10 – طول روده باريک حدود ....... تا ...........متر است، اما چون به هم پيچيده در شکم جا گرفته است.

طول روده باريک حدود (3) تا (4) متر است، اما چون به هم پيچيده در شکم جا گرفته است.  

  11 – ............ و ............... که مي نوشيم غذا را کاملاً نرم و آبکي مي کند.

(آب دهان و شيره معده) و (آبي) که مي نوشيم غذا را کاملاً نرم و آبکي مي کند.  

پ) سؤالات تشريحي:
1 . به سؤالات زير پاسخ کامل دهيد:
1- خوردن غذا چه فايده اي براي بدن دارد؟
انسان براي رشد و انجام دادن کارهاي گوناگون به غذا نياز دارد.

2- گوارش را تعريف کنيد؟
ريز شدن غذا و آماده شدن آن به صورتي که براي بدن قابل استفاده باشد، گوارش نام دارد.

3 – دستگاه گوارش شامل چه اندام هايي است؟
دهان – مري – معده – روده باريک

4 – کدام دندان ها در 7 يا 8 سالگي مي ريزند؟
دندان هاي شيري

5 – مري در کجاي دستگاه گوارش قرار دارد و کار آن چيست؟
مري دومين اندام دستگاه گوارش بعد از دهان قرار دارد و دهان را به معده متصل مي کند.

6 – معده به چه شکلي است و کار آن چيست؟
به شکل کيسه است و کار آن اين است ماهيچه هاي معده با حرکات خود، غذاي جويده شده را با مايع مخلوط مي کند. شيره معده غذاهاي گوشتي را گوارش مي دهد.

7 – مهم ترين قسمت دستگاه گوارش چه نام دارد؟
روده باريک

8 – کار روده باريک را توضيح دهيد؟
روده باريک حدود 3 تا 4 متر است اما چون به هم پيچيده است، در داخل شکل جاي مي گيرد. در روده مانند معده مايعي وجود دارد که غذاهاي گوناگون را گوارش مي دهد. غذايي که در معده و روده گوارش پيدا مي کند به وسيله ي خوني که در اطراف روده ها جريان دارد، گرفته مي شود. به اين عمل جذب مي گويند.

9 – گوارش غذا در کجا پايان مي يابد؟
روده باريک

10 – چه غذاهايي از بدن دفع مي شود؟
غذاهايي که بدن نمي تواند آنها را گوارش و جذب کند، دفع مي شود.

11 – علت پائين رفتن غذا در مري چيست؟
وقتي غذا به کمک آب و آب دهان و دندانها، خرد و ريز شود، از طريق مري وارد معده مي شود.  

    

---

علوم سوم منابع انرژی

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  منابع انرژي

  نکات مهم :

1 – خورشيد بزرگترين منبع انرژي است که هم رايگان است و هم استفاده از آن باعث آلودگي هوا نمي شود. اگر روزي خداوند اين نعمت را از ما بگيرد ديگر هيچ گياهي رشد نمي کند. همه جا تاريک و سرد مي شود و انسان ها و همه ي موجودات زنده روي زمين را از بين مي روند.  

  الف) سؤالات چهار گزينه اي :
1 – پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1. براي توليد برق از چه انرژي استفاده مي کنند؟

انرژي الکتريکي
انرژي صوتي
انرژي سوخت
انرژي باد ×  

2- براي به حرکت درآوردن خودروها از کدام منبع انرژي استفاده مي شود؟
خورشيد
آب
سوخت×
باد

3- منبع بزرگ نور و گرما کدام است؟
ماه
خورشيد×
ستاره ها
آبگرمن خورشيدي

4 – از آب گرم کن خورشيدي چه استفاده اي مي شود؟
براي حرکت خودروها
براي گرم کردن آب×
براي توليد برق
صرفه جويي در آب

5 – براي توليد برق از چه انرژي استفاده مي شود؟
انرژي الکتريکي
انرژي صوتي
انرژي باد ×
انرژي گرمايي

6 – کداميک از موارد زير منبع انرژي نمي باشد؟
باد
سوخت
حرکت×
آب  

  ب) سؤالات تکميلي:
1 – در جاي خالي کلمات مناسب بنويسيد.
1 – آب جاري، چون بعضي چيزها را به حرکت در مي آورد ............ دارد.

آب جاري، چون بعضي چيزها را به حرکت در مي آوردانرژي دارد.  

  2 – براي بالا کشيدن آب از چاه انرژي ............ استفاده مي کنند.

براي بالا کشيدن آب از چاه انرژي باداستفاده مي کنند.  

  3 – در گذشته به جاي بنزين و نفت از سوخت هايي مثل ............... استفاده مي کردند.

در گذشته به جاي بنزين و نفت از سوخت هايي مثل زغال سنگ استفاده مي کردند.  

  4 – براي توليد ............. از انرژي باد استفاده مي کنند.

براي توليد برق از انرژي باد استفاده مي کنند.  

  5 – براي به حرکت درآوردن خودروها از سوخت ............ و ............. استفاده مي شود.

براي به حرکت درآوردن خودروها از سوخت نفت و بنزين استفاده مي شود.  

  6 – استفاده نادرست و زياد سوخت ها باعث ............ مي شود.

استفاده نادرست و زياد سوخت ها باعث هدررفتن سوخت هامي شود.  

  7 – خورشيد به زمين نور و ............ مي دهد.

خورشيد به زمين نور و گرما مي دهد.  

  8 – امروزه با استفاده از انرژي ......... مي توان آب گرم کن ساخت.

امروزه با استفاده از انرژي خورشيدي مي توان آب گرم کن ساخت.  

  9 – با يک کلمه به هر سؤال پاسخ دهيد :

رديف	سؤال	پاسخ
1	ازاين انرژي براي توليد برق وبالاکشيدن آب ازچاه استفاده ميشود
2	از اين انرژي برا ي حرکت خودروها استفاده مي شود
3	از اين انرژي در آب گرم کن خورشيدي استفاده مي شود
4	براي روشنايي خانه ها در لامپ از اين انرژي استفاده مي شود

پاسخ

رديف	سؤال	پاسخ
1	ازاين انرژي براي توليد برق وبالاکشيدن آب ازچاه استفاده ميشود	انرژي باد
2	از اين انرژي برا ي حرکت خودروها استفاده مي شود	انرژي سوخت
3	از اين انرژي در آب گرم کن خورشيدي استفاده مي شود	انرژي خورشيدي
4	براي روشنايي خانه ها در لامپ از اين انرژي استفاده مي شود	انرژي باد و آب جاري

 

ت) سؤالات تشريحي
1 – به سؤالات زير پاسخ کامل بدهيد.
1 . چگونه مي فهميم که آب جاري انرژي دارد؟
آبي که در رودها و نهرها جريان دارد، شاخه و برگ وقتي تنه ي درختان بزرگ را به حرکت در مي آورد. انسان از انرژي آب جاري براي به گردش درآوردن چرخ ها و توليد برق استفاده مي کند.

2- از انرژي باد چه استفاده اي مي شود؟
براي توليد برق و بالا کشيدن آب از چاه استفاده مي شود.

3 – از انرژي آب جاري چه استفاده هايي مي شود؟
براي به گردش درآوردن چرخ ها و توليد برق استفاده مي شود

4 – به چه موادي سوخت مي گويند؟
به موادي که بتوانند امکان حرکت خودروها و اتومبيل ها و يا ساير وسايل متحرک مثل هواپيما ، قطار، کشتي ها و غيره را امکان پذير کنند.

5 – براي اين که سوخت ها باعث آلودگي هوا نشوند، چه بايد بکنيم؟
بايد از آنها درست و به اندازه استفاده کنيم تاهم باعث آلودگي هوا نشوند و هم هدر نروند.

6 – آيا مي دانيد از انرژي خورشيد چه استفاده هايي مي شود؟
براي بدست آوردن نور و گرما از انرژي خورشيد استفاده مي شود.

7 – چرا انرژي خورشيدي از انرژي سوخت هاي ديگر بهتر است؟
1. هم آلودگي ندارد.
2. منبع غني از انرژي است
4. هدر نمي رود

8 – اگر روزي همه ي سوخت ها تمام شوند، در زندگي روزانه ما چه تغييري بوجود مي آيد؟
اتفاقات خيلي بدي خواهد افتاد و هيچيک از خودروها حرکت نخواهد کرد. برق وجود نخواهد داشت. تمام زندگي فلج خواهد شد. ديگر هيچ چيز توليد نمي شود و مواد غذايي و يا امکانات گرم کننده يا خنک کننده به کسي نمي رسد. عده زيادي از بين خواهند رفت.

9 – منابع مهم انرژي را نام ببريد.
خورشيد، آب رودخانه ها و نهرها ، باد ، معادن (نفت ، گاز، زغال سنگ ، بنزين)  

    

---

علوم سوم آب در روی زمین

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  آب در روي زمين

  مطالب مهم :

1 – آبي که از ريزش برف و باران به زمين مي رسد، مقداري از آنان روي زمين جاري مي شود و به درياها و رودخانه ها مي ريزد، مقداري از آن در زمين فرو مي رود و مقداري از آن بخار مي شود و به آسمان مي رود.  

الف) سؤالات چهارگزينه اي
- پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1 – به چه علت در آب آشاميدني کلر مي زنند؟
خوشمزه شدن آن
از بين رفتن گل آن
زلال شدن آن
از بين رفتن ميکروب ها ×

2 – کداميک از کارهاي زير اسراف در مصرف آب است؟
بستن شير آب هنگام مسواک زدن دندان ها
شستن حياط قبل از جارو کردن آن ×
بستن شير آب هنگام شستن ظرف ها قبل از آبکشي
بستن شير آب هنگام صابون زدن دست ها

3 – اگر رطوبت هوا کم باشد، چه چيزي در آسمان ديده نمي شود؟
خورشيد
ستاره
گرد و غبار
ابر×

4 – در بيشتر شهرها آب آشاميدني از و بدست مي آيد.
چاه و چشمه
دريا ، چاه
رودخانه و چاه ×
رودخانه، دريا

5 – ابرهايي که در آسمان و ارتفاع بسيار بالايي هستند، چگونه به نظر مي رسند؟
مانند تکه هاي پنبه
لايه لايه
پر مانند ×
تيره رنگ

6 – ابرهايي که مانند تکه هاي پنبه هستند، در چه هوايي در آسمان پيدا مي شوند؟
در هواي باراني
در هواي طوفاني
در روزهاي خيلي سرد
در هواي نسبتاً خوب ×

7 – بيشتر بارندگي ها از کدام نوع ابرهاست؟
ابرهاي لايه لايه ×
ابرهاي پر مانند
ابرهاي پنبه اي
ابرهاي سفيد  

  ب)سؤالات تکميلي :
1 – در دريا ها و درياچه ها و چاه و قنات ............ وجود دارد.

در دريا ها و درياچه ها و چاه و قنات آب وجود دارد.  

  2 – بعد از بارندگي : آب هايي که در روي زمين ............. مي شوند، به درياها و رودخانه ها مي ريزند.

بعد از بارندگي : آب هايي که در روي زمين جاري مي شوند، به درياها و رودخانه ها مي ريزند.  

  3 – در جاهاي سرد مانند کوهستان، به جاي باران ............ مي آيد.

در جاهاي سرد مانند کوهستان، به جاي باران برف مي آيد.  

  4 – آبي که در روي خشکي ها وجود دارد ، محصول .............. است.

آبي که در روي خشکي ها وجود دارد ، محصول بارندگي است.  

  5 – اگر مدت زيادي باران نبارد، چاه ها و قنات ها .............. مي شوند.

اگر مدت زيادي باران نبارد، چاه ها و قنات ها خشک مي شوند.  

  6 – هر چه بخار هوا زيادتر باشد هوا ................. است.

هر چه بخار هوا زيادتر باشد هوا مرطوبتر است.  

  7 – در تصفيه خانه ها براي گرفتن گل آب از ........... استفاده مي کنند.

در تصفيه خانه ها براي گرفتن گل آب از صافي استفاده مي کنند.  

  8 – اگر مقدار بخار هوا زياد باشد ............ بوجود مي آيد.

اگر مقدار بخار هوا زياد باشد ابر بوجود مي آيد.  

  9 – جدول زير را کامل کنيد.

رديف	مشخصات	نوع ابر
1	اين ابرها درارتفاع بسيار بالايي درآسمان هستند و مانند پرمي باشند
2	اين ابرها در هواي نسبتاً خوب در آسمان پيدا مي شوند
3	بيشتر بارندگي ها از اين ابرهاست و به صورت لايه لايه اند.

پاسخ:

رديف	مشخصات	نوع ابر
1	اين ابرها درارتفاع بسيار بالايي درآسمان هستند و مانند پرمي باشند	(پر مانند)
2	اين ابرها در هواي نسبتاً خوب در آسمان پيدا مي شوند	(ابرهاي پنبه اي)
3	بيشتر بارندگي ها از اين ابرهاست و به صورت لايه لايه اند.	(ابرهاي لايه لايه)

 

پ) سؤالات تشريحي :
1 – آب هايي که از باريدن برف و باران به زمين مي ريزند، چه مي شوند؟
به رودها و درياها و درياچه ها مي ريزند، و از بالا کوه ها جاري مي شوند ودر چاه ها و چشمه ها جاي مي گيرند.

2 – چرا بعضي از جاها، چاه ها و قنات ها بعد از مدتي خشک مي شوند؟
وقتي اب هاي روي زمين در چاه ها و قنات ها وارد نشوند ، خشک مي شوند، گاه آب چاه ها و قنات ها در اثر کمبود رطوبت تبخير شده و خشک مي شوند.

3 – چرا عمق همه ي چاه هاي آب به يک اندازه است؟
چون بعضي چاه ها زودتر به آب مي رسند وبعضي چاه ها در اعماق پايين تر زمين به آب مي رسند.

4 – آب رودها را که درپشت سدها يا استخرهاي بزرگ جمع مي کنند چگونه تصفيه و از آن آب آشاميدني تهيه مي کنند؟
آب هاي جمع شده را به تصفيه خانه مي برند. در تصفيه خانه آب را از صافي عبور مي دهند و گل و لاي و مواد زايد آن را مي گيرند و جدا مي کنند. براي از بين بردن ميکروب ها هم مقدار مشخصي از مواد ميکروب کش را در آب مي ريزند. سپس اين آب پاکيزه و سالم را با لوله به شهرها و روستاها مي فرستد.

5 – چرا آب رودخانه ها يا چاه ها را نمي توانيم براي آشاميدن مصرف کنيم؟
زيرا آلوده به انواع ميکروب ها و گل و لاي است و بايد تصفيه شود.

6 – چرا در بعضي از قسمت هاي کشور ما آب کم است؟
چون بارندگي کم است و آب کمتري در رودها و درياها روان مي شود و در نتيجه رطوبت هوا و ابر کم مي شود و درنهايت بارندگي کم مي شود.

7 –کدام نوع ابرها در هواي نسبتاً خوب پيدا مي شوند؟
ابرهايي که به شکل تکه هاي پنبه اند.

8 - بيشتر بارندگي ها از کدام نوع ابرها بوجود مي آيد؟
ابرهاي لايه لايه که همه آسمان را مي پوشانند.

9 – قسمت هايي از کشور که رود در آن وجود ندارد، مردم آن جا آب لازم براي مصرف خانگي و کارهاي کشاورزي را چگونه بدست مي آورند؟
آب چاه و چشمه

10 – نحوه تشکيل هر يک از مواد زير را بنويسيد.
الف) آب چاه :
ب) ابر :
ج) رود:
د) دريا :
الف) آب چاه : از بارندگي و يا سرريز شدن آب رودها و چشمه ها آب چاه ها پر مي شود.
ب) ابر : در اثر تابش آفتاب بر رودها و درياها و درياچه ها ، آب ها تبخير شده و به آسمان رفته در رطوبت هوا زياد مي شود و در آسمان ابر تشکيل مي شود.
ج) رود: وقتي باران مي بارد يا برف از کوهستان و بلندي ها آب مي شود. آب ها جريان مي يابد و از بلندي ها رود را تشکيل مي دهد.
د) دريا : وقتي آب درياها به صورت ابر در آسمان ظاهر مي شوند. تبديل به باران شده و در کوه ها مي بارند و دوباره به گودال هاي جريان مي يابند و درياها را بوجود مي آورند.  

    

علوم سوم اندامهای حرکتی

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  اندام هاي حرکتي

  نکات مهم :

1- اسکلت بدن از تعداد زيادي استخوان تشکيل شده است. اين استخوان ها در سر، دست و پا و تنه به هم وصل شده اند.
2 – اگر بر اثر حادثه استخواني در بدن شکست بايد فوراً به پزشک مراجعه نمود. او با دستورعکسبرداري از استخوان ها نوع شکستگي را تشخيص مي دهد، اگر شکسته باشد دستور مي دهد آن را گچ بگيرند. بعد از گچ گرفتن بايد از استخوان حادثه ديده مراقبت کنيم تا کاملاً جوش بخورد.
3 – به محلي که يک استخوان به استخوان ديگر وصل مي شود، مفصل گويند بعضي از مفصل ها مانند مفصل استخوان هاي سر اصلاً حرکت ندارند. اما بيشتر مفصل ها مانند استخوان هاي دست و پا حرکت مي کنند.
4 – شما مي توانيد بعضي از ماهيچه هاي بدن خود را به دلخواه حرکت بدهيد. اين ماهيچه ها به استخوان وصل مي شوند. «ارادي» در بدن، ماهيچه هايي هم وجود دارند که به دلخواه شما حرکت نمي کنند مثل ماهيچه هاي قلب، معده ، روده که در خواب هم کار خود را انجام مي دهد. «غيرارادي»  

الف) سؤالات چهار گزينه اي
1 – پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1. اسکلت بدن انسان از چه تشکيل شده است؟
ماهيچه
استخوان×
پوست
خون

2. استخوان ها به وسيله کدام اندام به حرکت در مي آيند؟
مفصل
اسکلت
ماهيچه
پوست

3 – کداميک از مفصل هاي زير اصلاً حرکت ندارند؟
زانو
آرنج
سر×
بازو

4 – کداميک از ماهيچه هاي زير ارادي هستند و به دلخواه ما حرکت مي کنند؟
قلب
معده
روده
دست×

5 – کداميک از ماهيچه هاي زير غيرارادي هستند و به دلخواه ما حرکت نمي کنند؟
دست
پا
سر
قلب×

6 – کداميک از موارد زير در سلامت استخوان ها در ماهيچه ها اثر ندارد؟
استراحت کافي
خوردن غذاي مناسب
ورزش مناسب
عکس برداري×  

  ب) سؤالات تکميلي :
1 – در جاي خالي کلمات مناسب بنويسيد.

  1 . حرکت بدن برعهده ........... است.

حرکت بدن برعهده ماهيچه است.  

  2. اسکلت بدن از تعداد زيادي ............ تشکيل شده است.

اسکلت بدن از تعداد زيادي استخوان تشکيل شده است.  

  3. در بدن انسان، پوست و ماهيچه روي .......... و .......... را پوشانده است.

در بدن انسان، پوست و ماهيچه روي استخوان و مفصل را پوشانده است.  

  4. استخوان ها توسط ......... به حرکت در مي آيند.

استخوان ها توسط ماهيچه به حرکت در مي آيند.  

  5. به محلي که يک استخوان به استخوان ديگر وصل مي شود...........مي گويند.

به محلي که يک استخوان به استخوان ديگر وصل مي شود مفصل مي گويند.  

  6. مفصل استخوان هاي سر اصلاً ........ نمي کند.

مفصل استخوان هاي سر اصلاً حرکت نمي کند.  

  7. همه ي قسمت هاي بدن ما به کمک .............. به حرکت در مي آيند.

همه ي قسمت هاي بدن ما به کمک ماهيچه ها به حرکت در مي آيند.  

  8. اگر به ماهيچه ها فشار زيادي بيايد محل اتصال آن به ........... پاره مي شود و ورم مي کند.

اگر به ماهيچه ها فشار زيادي بيايد محل اتصال آن به استخوان پاره مي شود و ورم مي کند.  

پ) سؤالات تشريحي :
1- به سؤالات زير پاسخ دهيد؟
اسکلت قسمت هاي محکم بدن است که بدن را سرپا نگه مي دارد و امکان حرکت را فراهم مي سازد. مانند قسمت هاي محکم يک ساختمان که همان اسکلت آن است.

2 – کار استخوان بندي در بدن را توضيح دهيد:
استخوان ها در قسمت هاي سر ، دست ، پا و تنه به هم وصل شده اند و تعداد آنها زياد است، تمام اين استخوان ها علاوه بر اتصال قسمت هاي مختلف بدن، جسم انسان را سرپا نگه مي دارد.

3 – مفصل را تعريف کنيد؟
به محلي که يک استخوان به استخوان ديگر وصل مي شود، مفصل مي گويند.

4 – دليل اين که مي توانيد دست و پا و انگشتان خود را حرکت بدهيد، چيست؟
به دليل تعداد زياد مفصل و استخوان در اين قسمت بدن

5 – ماهيچه هاي ارادي يعني چه ؟
سه ماهيچه ارادي را نام ببريد. ماهيچه هايي هستند که ما مي توانيم آنها را به دلخواه حرکت دهيم. مانند ماهيچه ي بازو – زانو – کتف

6 – ماهيچه غيرارادي يعني چه ؟
سه ماهيچه ي غيرارادي را نام ببريد. ماهيچه هايي هستند که ما نمي توانيم آنها را به طور کامل و به دلخواه حرکت دهيم و در موقع خواب هم کار مي کنند. مانند ماهيچه ي قلب – معده – روده

7 – چه چيزهايي در سلامت استخوان ها و ماهيچه ها اثر دارند؟
خوردن غذاي مناسب – ورزش و استراحت کردن

8 – چرا انگشتان دست و شانه بيشتر از استخوان هاي ديگر از جاي خود در مي آيند؟
چون حرکت بيشتري دارند و در معرض خطر بيشتري هستند. به دليل افتادن از بلندي ، تصادف و غيره اين اتفاق مي افتد.

9 – چه عواملي سبب آسيب رسيدن به ماهيچه ها و استخوان مي شود؟
افتادن از بلندي – تصادف با اتومبيل – افتادن چيزهاي سنگين بر استخوان ها- انجام دادن ورزش هاي سخت.

10 – جملات درست را با (د) وجملات غلط را با (ن) مشخص کنيد.
مفصل دو استخوان را از هم جدا مي کند. (ن)
ماهيچه هاي بدن به کمک استخوان ها حرکت مي کنند. (د)
تمام استخوان هاي بدن يک تکه هستند. (ن)
ماهيچه هاي ارادي به استخوان وصل هستند. (د)  

    

---

علوم کلاس سوم دریاها

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  درياها

  نکات مهم :

1 – رودهايي که از خشکي به دريا مي رسند، مقدار زيادي خاک و سنگ همراه دارند. در بعضي از اين خاک ها و سنگ ها، نمک وجود دارد که در آب حل مي شود و به دريا مي رسد و باعث شوري آب درياها مي شوند.
2 – امروزه، کشورهاي صنعتي آب دريا اقيانوس ها را با مواد گوناگون آلوده مي کنند. رودها، مواد زايد فاضلاب ها را از کارخانه ها و رودخانه ها به دريا مي ريزد. باران ، کودها و برخي مواد سمي را از زمين هاي کشاورزي مي شويد و به روخانه ها مي برد. نفت کش ها نيز بر اثر خرابي، مقدار زيادي مواد نفتي را به درياها مي ريزند، همه ي اين مواد باعث مي شوند که ماهي و جانوران دريايي از بين بروند.  

الف) سؤالات چهار گزينه اي
پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1 – زمين شبيه کداميک از شکل هاي زير است؟
مکعب
کره ×
استوانه
مخروط

2 – آب بيشتر درياها چه مزه اي دارد؟
شيرين
ترش
شور×
بي مزه

3 – موج هاي دريا در چه ساحل هايي تغييرات مهمي را ايجاد مي کنند؟
ساحل ماسه اي ×
ساحل سنگي
ساحل شني
در همه ي ساحل ها

4 – گياهان و جانوران دريايي در کدام قسمت دريا زندگي مي کنند؟
وسط دريا
جاهاي عميق
جاهاي کم عمق×
ساحل

5 – کداميک از موادي که از دريا بدست مي آيد، در صنعت استفاده نمي شود؟
نمک
نفت
گاز
ماهي ×

6 – کداميک از مواد زير باعث آلودگي آب درياها نمي شود؟
فاضلاب ها
مواد سمي کارخانه ها
خرابي نفت کش ها
شنا کردن در دريا×

7 – علت بوجود آمدن موج هاي دريا چيست؟
وزيدن باد ×
حرکت کشتي ها
باران
رودها  

  ب) سؤالات تکميلي :
در جاي خالي کلمات مناسب بنويسيد.

  1 – ........... بسيار بزرگ را ........ مي نامند.

درياهاي بسيار بزرگ را اقيانوس مي نامند.  

  2 – بيشتر سطح زمين را .......... فرا گرفته است.

بيشتر سطح زمين را آب فرا گرفته است.  

  4 – چون ماهي ها و جانوران دريايي در آب زندگي مي کنند، پس در آب هم ...............وجود دارد.

چون ماهي ها و جانوران دريايي در آب زندگي مي کنند، پس در آب هم زندگي وجود دارد.  

  5 – وقتي در دريا باد مي وزد، روي آب ......... ايجاد مي شود.

وقتي در دريا باد مي وزد، روي آب موج ايجاد مي شود.  

  6 – هر چه از ساحل دريا دورتر مي شويم، عمق دريا ........... مي شود.

هر چه از ساحل دريا دورتر مي شويم، عمق دريا بيشتر مي شود.  

  7 – موادي که به همراه رودخانه از خشکي ها به دريا مي رسند در نواحي ..............رسوب مي کنند.

موادي که به همراه رودخانه از خشکي ها به دريا مي رسند در نواحي کم عمق رسوب مي کنند.  

  8 – يکي از وسيله هاي جابجا کردن کالا و انسان در دريا ............. است.

يکي از وسيله هاي جابجا کردن کالا و انسان در دريا کشتي است.  

  9 – آبي را که در صنعت ، کشاورزي و آشاميدن استفاده مي کنند، ........... مي گويند.

آبي را که در صنعت ، کشاورزي و آشاميدن استفاده مي کنند، آب شيرين مي گويند.  

  10 – از نمک بدست آمده از آب دريا براي ........... و ............. استفاده مي شود.

از نمک بدست آمده از آب دريا براي صنعت و خوراکي استفاده مي شود.  

ب) سؤالات تشريحي :
1- موج چگونه تشکيل مي شود؟
وقتي در دريا موج باد مي وزد، بر روي آب موج ايجاد مي شود. موج فقط در روي آب وجود دارند و در زير آب حرکتي حس نمي شود.

2 – از کجا مي فهميم که موج هاي دريا انرژي دارند؟
موج ها وقتي به سنگ ها برخورد مي کنند، تغييرات مهمي را در ساحل پديد مي آورند. به همين دليل انرژي دارند.

3 – اقيانوس چيست؟
درياهاي بسيار بزرگ را اقيانوس گويند.

4 – موج هاي دريا در ساحل هاي سنگي و ماسه اي چه تغييراتي بوجود مي آورند؟
موج هاي دريا وقتي با ساحل هاي سنگي برخورد مي کنند، تغييرات مهمي را ايجاد مي کنند( در شکل ساحل) اما در ساحل ماسه اي ، فقط ماسه ها را به جلو و عقب مي برند.

5 – موادي که همراه رودها از خشکي ها به درياها مي رسند، در کجا رسوب مي کنند؟
در قسمت هاي کم عمق آب

6 – از دريا چه استفاده هايي مي کنند؟
در صنعت و کشاورزي – براي تهيه مواد غذايي – براي تجارت و توليد صنعت – براي ايجاد ارتباط راه هاي بازرگاني

7 – به غير از ماهي چه مواد غذايي ديگري از دريا بدست مي آورند؟
گياهان دارويي

8 – آيا درياها روي آب و هواي زمين هم اثر دارد؟
بله، هر چه بيشتر باشد، هم آب و هواي زمين مرطوبتر و هم ميزان بارش بيشتر است.

9 – درياها و اقيانوس ها چگونه آلوده مي شوند؟
با ريختن مواد آلوده و پسماندهاي کارخانه هاي صنعتي – آلودگي هاي کشاورزي – ريختن مواد نفتي در درياها.

10 – در درياها جزيره چگونه بوجود مي آيد؟
وقتي ارتفاع کوه ها بيشتر از عمق درياها باشد، سر از درياها بيرون آورده و جزيره را تشکيل مي دهند.

11 – از آب شيرين چه استفاده هايي مي کنند؟
براي مصرف آشاميدني – صنعت و کشاورزي  

    

---

علوم کلاس سوم منابع انرژی

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  منابع انرژي

  نکات مهم :

1 – خورشيد بزرگترين منبع انرژي است که هم رايگان است و هم استفاده از آن باعث آلودگي هوا نمي شود. اگر روزي خداوند اين نعمت را از ما بگيرد ديگر هيچ گياهي رشد نمي کند. همه جا تاريک و سرد مي شود و انسان ها و همه ي موجودات زنده روي زمين را از بين مي روند.  

  الف) سؤالات چهار گزينه اي :
1 – پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.
1. براي توليد برق از چه انرژي استفاده مي کنند؟

انرژي الکتريکي
انرژي صوتي
انرژي سوخت
انرژي باد ×  

2- براي به حرکت درآوردن خودروها از کدام منبع انرژي استفاده مي شود؟
خورشيد
آب
سوخت×
باد

3- منبع بزرگ نور و گرما کدام است؟
ماه
خورشيد×
ستاره ها
آبگرمن خورشيدي

4 – از آب گرم کن خورشيدي چه استفاده اي مي شود؟
براي حرکت خودروها
براي گرم کردن آب×
براي توليد برق
صرفه جويي در آب

5 – براي توليد برق از چه انرژي استفاده مي شود؟
انرژي الکتريکي
انرژي صوتي
انرژي باد ×
انرژي گرمايي

6 – کداميک از موارد زير منبع انرژي نمي باشد؟
باد
سوخت
حرکت×
آب  

  ب) سؤالات تکميلي:
1 – در جاي خالي کلمات مناسب بنويسيد.
1 – آب جاري، چون بعضي چيزها را به حرکت در مي آورد ............ دارد.

آب جاري، چون بعضي چيزها را به حرکت در مي آوردانرژي دارد.  

  2 – براي بالا کشيدن آب از چاه انرژي ............ استفاده مي کنند.

براي بالا کشيدن آب از چاه انرژي باداستفاده مي کنند.  

  3 – در گذشته به جاي بنزين و نفت از سوخت هايي مثل ............... استفاده مي کردند.

در گذشته به جاي بنزين و نفت از سوخت هايي مثل زغال سنگ استفاده مي کردند.  

  4 – براي توليد ............. از انرژي باد استفاده مي کنند.

براي توليد برق از انرژي باد استفاده مي کنند.  

  5 – براي به حرکت درآوردن خودروها از سوخت ............ و ............. استفاده مي شود.

براي به حرکت درآوردن خودروها از سوخت نفت و بنزين استفاده مي شود.  

  6 – استفاده نادرست و زياد سوخت ها باعث ............ مي شود.

استفاده نادرست و زياد سوخت ها باعث هدررفتن سوخت هامي شود.  

  7 – خورشيد به زمين نور و ............ مي دهد.

خورشيد به زمين نور و گرما مي دهد.  

  8 – امروزه با استفاده از انرژي ......... مي توان آب گرم کن ساخت.

امروزه با استفاده از انرژي خورشيدي مي توان آب گرم کن ساخت.  

  9 – با يک کلمه به هر سؤال پاسخ دهيد :

رديف	سؤال	پاسخ
1	ازاين انرژي براي توليد برق وبالاکشيدن آب ازچاه استفاده ميشود
2	از اين انرژي برا ي حرکت خودروها استفاده مي شود
3	از اين انرژي در آب گرم کن خورشيدي استفاده مي شود
4	براي روشنايي خانه ها در لامپ از اين انرژي استفاده مي شود

پاسخ

رديف	سؤال	پاسخ
1	ازاين انرژي براي توليد برق وبالاکشيدن آب ازچاه استفاده ميشود	انرژي باد
2	از اين انرژي برا ي حرکت خودروها استفاده مي شود	انرژي سوخت
3	از اين انرژي در آب گرم کن خورشيدي استفاده مي شود	انرژي خورشيدي
4	براي روشنايي خانه ها در لامپ از اين انرژي استفاده مي شود	انرژي باد و آب جاري

 

ت) سؤالات تشريحي
1 – به سؤالات زير پاسخ کامل بدهيد.
1 . چگونه مي فهميم که آب جاري انرژي دارد؟
آبي که در رودها و نهرها جريان دارد، شاخه و برگ وقتي تنه ي درختان بزرگ را به حرکت در مي آورد. انسان از انرژي آب جاري براي به گردش درآوردن چرخ ها و توليد برق استفاده مي کند.

2- از انرژي باد چه استفاده اي مي شود؟
براي توليد برق و بالا کشيدن آب از چاه استفاده مي شود.

3 – از انرژي آب جاري چه استفاده هايي مي شود؟
براي به گردش درآوردن چرخ ها و توليد برق استفاده مي شود

4 – به چه موادي سوخت مي گويند؟
به موادي که بتوانند امکان حرکت خودروها و اتومبيل ها و يا ساير وسايل متحرک مثل هواپيما ، قطار، کشتي ها و غيره را امکان پذير کنند.

5 – براي اين که سوخت ها باعث آلودگي هوا نشوند، چه بايد بکنيم؟
بايد از آنها درست و به اندازه استفاده کنيم تاهم باعث آلودگي هوا نشوند و هم هدر نروند.

6 – آيا مي دانيد از انرژي خورشيد چه استفاده هايي مي شود؟
براي بدست آوردن نور و گرما از انرژي خورشيد استفاده مي شود.

7 – چرا انرژي خورشيدي از انرژي سوخت هاي ديگر بهتر است؟
1. هم آلودگي ندارد.
2. منبع غني از انرژي است
4. هدر نمي رود

8 – اگر روزي همه ي سوخت ها تمام شوند، در زندگي روزانه ما چه تغييري بوجود مي آيد؟
اتفاقات خيلي بدي خواهد افتاد و هيچيک از خودروها حرکت نخواهد کرد. برق وجود نخواهد داشت. تمام زندگي فلج خواهد شد. ديگر هيچ چيز توليد نمي شود و مواد غذايي و يا امکانات گرم کننده يا خنک کننده به کسي نمي رسد. عده زيادي از بين خواهند رفت.

9 – منابع مهم انرژي را نام ببريد.
خورشيد، آب رودخانه ها و نهرها ، باد ، معادن (نفت ، گاز، زغال سنگ ، بنزين)  

    

---

علوم کلاس سوم فصل اول

کمک آموزشي – علوم 3 ابتدايي

  انرژي چيست؟

1 – امروزه با استفاده از انرژي کارها آسانتر و سريعتر مي شود. شکل هاي انرژي ها عبارتند از انرژي صوتي ، انرژي حرکتي، انرژي گرمايي، انرژي نوراني و انرژي الکتريکي .
1 – برق هم يکي ديگر از شکل هاي انرژي است که به آن انرژي الکتريکي مي گويند. امروزه بشر با استفاده از انرژي الکتريکي مي تواند کارها را آسانتر و سريعتر انجام دهد. بسياري از وسايل با استفاده از انرژي الکتريکي کار مي کند.

  الف) پاسخ به سؤالات چهار گزينه اي
پاسخ صحيح را با علامت (×) مشخص کنيد.

1 – ذوب فلزات با استفاده از چه انرژي انجام مي شود؟
انرژي صوتي
انرژي حرکتي
انرژي نوراني
انرژي گرمايي ×

2 – گياهان براي رشد مناسب به کدام انرژي احتياج دارند؟
انرژي الکتريکي
انرژي حرکتي
انرژي صوتي
انرژي نوراني ×

3 – در بخاري برق انرژي الکتريکي به کدام انرژي تبديل مي شود؟
انرژي حرکتي
انرژي سوخت
انرژي گرمايي×
انرژي صوتي  

  4 – وقتي يک مارپيچ مقوايي را در جاي گرم قرار دهيم، انرژي گرمايي به انرژي ............ تبديل مي شود.

وقتي يک مارپيچ مقوايي را در جاي گرم قرار دهيم، انرژي گرمايي به انرژي حرکتي تبديل مي شود.  

  5 – وقتي در مقابل آفتاب مي ايستيم. انرژي نوراني به انرژي ............ تبديل مي شود.

وقتي در مقابل آفتاب مي ايستيم. انرژي نوراني به انرژي گرمايي تبديل مي شود.  

  6 – گياهان براي رشد خود به انرژي ........... احتياج دارند.

گياهان براي رشد خود به انرژي نوراني احتياج دارند.  

  7 – انفجار نارنجک انرژي ........ و ........ توليد مي کند.

انفجار نارنجک انرژي نوراني و گرمايي توليد مي کند.  

  8 – هر يک از جمله هاي زير را بخوانيد، در صورت غلط بودن جمله را درست کنيد.
الف : در خورشيد انرژي گرمايي به نوراني تبديل مي شود.
ب : براي ذوب فلزات از انرژي گرمايي استفاده مي شود.
ج: همه ي چيزهاي در حال حرکت ، انرژي صوتي دارند.
د : در هم زن برقي انرژي الکتريکي به نوراني تبديل مي شود.
هـ: وسايل برقي با انرژي الکتريکي کار مي کنند.

الف : (نادرست)
ب :(درست)
ج: (نادرست)
د : (نادرست)
هـ: (درست)  

  9 – هر يک از وسايل زير کدام شکل انرژي به شکل ديگري تبديل مي شود؟
سشوار : نوع انرژي : _ تبديل انرژي :
چرخ گوشت : نوع انرژي : _ تبديل انرژي :
آبگرمکن خورشيدي : نوع انرژي : _ تبديل انرژي :

سشوار : نوع انرژي : الکتريکي _ تبديل انرژي : گرمايي
چرخ گوشت : نوع انرژي : الکتريکي _ تبديل انرژي : حرکتي
آبگرمکن خورشيدي : نوع انرژي : نوراني _ تبديل انرژي : گرمايي  

پ) سؤالات تشريحي :
1 – به کدام شکل انرژي ، انرژي صوتي مي گويند؟
به حرکت کردن و لرزيدن اجسامي که در اثر صداي چيزها مثل هواپيما و يا راديو ايجاد مي شود، انرژي صوتي مي گويند مثل لرزيدن شيشه در اثر بلند شدن هواپيما.

2 –انرژي گرمايي در تغيير حالت مواد چه نقشي دارد؟
باعث تبخير يا ذوب مواد مي شود. مانند ذوب شدن آهن در اثر گرما، يا بخار شدن آب کتري در حال گرما

3 – از انرژي گرمايي براي چه کارهايي مي توان استفاده کرد؟ سه نمونه مثال بزنيد.
براي گرم کردن محيط – براي پختن غذا – براي روشن کردن محيط

4 – سه کار را نام ببريد که با انرژي نوراني انجام مي شود؟
به حرکت درآوردن بعضي چيزها مثل استفاده از نور خورشيد براي راه اندازي ماشين – گرم کردن – روشن کردن اطراف

5 – چگونه مي توانيد انرژي صوتي يک سوت يا يک شيپور را بيشتر کنيد.
با دميدن بيشتر در آن.

6 – در موتور اتومبيلي انرژي سوخت تبديل به چه انرژي مي شود؟
انرژي مکانيکي و حرکتي

7 – نمودار زير را با نوشتن صورت هاي مختلف انرژي و دو نمونه از هر کدام کامل کنيد.(نمودار)
انرژي :
انرژي گرمايي : اطو – بخاري
انرژي نوراني : خورشيد – لامپ
انرژي الکتريکي : چرخ گوشت – ماکروفر
انرژي صوتي : هواپيما – شيپور
انرژي حرکتي : پنکه – ماشين  

    

نکاتی مهم درباره ی ارزشیابی و طراحی سوال (برای آموزگاران )

نکاتی مهم درباره ی ارزشیابی

نکاتی مهم درباره ارزشیابی ۱- ارزشیابی، یکی از ارکان هر برنامه آموزشی است. ۲- ارزشیابی، به طور اخص نظارت اندازه گیری کیفیت، کمیت و نوع
تغییرات حاصل شده در رفتار دانش آموزان است. ۳- ارزشیابی، آگاهی از میزان کارآیی و کارآمدی به طور اعم عوامل مؤثر در
آموزش و پرورش است. ۴- ارزشیابی، تنها به امتحانات پایانی محدود نمی شود. ۵- ارزشیابی وسیله ای کارآمد و بی بدیل است
برای هدایت مستمر یادگیری دانش آموزان.

---

۶- ارزشیابی برای برنامه ریزی، تدریس و تصمیم گیری، امری ضروری و پایه ای است. ۷- ارزشیابی مطلوب، مستقیماً در

بهبود یادگیری دانش آموزان مؤثر است. ۸- دانش آموزان نیز از طریق ارزشیابی به نقاط ضعف و قوت خود پی می برند. ۹-

ارزشیابی مستمر، باعث مرور و باز تولید مطالب آموخته شده توسط دانش آموزان می شود.

---

10- ارزشیابی مستمر، نظارت گام به گام بر تحقق هدف های رفتاری است. ۱۱- معلم از طریق ارزشیابی روش تدریس و طرح

درس خود را ارزیابی می کند. ۱۲- امتحان وسیله ای است مناسب برای تفهیم هدف های درسی به دانش آموزان. ۱۳- نتایج

امتحانات موجب شناخت تفاوت های فردی دانش آموزان می شود. ۱۴- امتحان نباید وسیله تهدید امنیت روانی دانش آموزان شود.

۱۵- ارزشیابی دانش آموزان، نباید تحت تأثیر قضاوت شخصی و حالات عاطفی معلم قرار گیرد. ۱۶- در جریان ارزشیابی باید

سعی کرد فضای روانی مناسب و خالی از اضطراب برای بچه ها فراهم کرد. ۱۷- سؤال های امتحانی باید با محتوای مواد آموزشی

سازگار باشند. ۱۸- سؤال های امتحانی را باید از مطالب مهم تر محتوای آموزشی که بر یادگیری آنها تأکید شده است، طرح کرد.

۱۹- سؤال های امتحانی باید توانایی دانش آموزان را در سطوح مختلف یادگیری بسنجند. ۲۰- سؤال های امتحانی باید معرف

واقعی هدف های آموزش درس مورد نظر باشند(سنجش کارآمد). ۲۱- خطای اندازه گیری آزمون باید کم باشد تا باعث اعتبار آن

شود. ۲۲- هدف نهایی از انجام امتحان، بهبود کیفیت یادگیری است. ۲۳- در طراحی سؤال های امتحانی از جدول دو بعدی (هدف

های رفتاری- فهرست محتوا) استفاده شود. ۲۴- با توجه به برآیند یادگیری، از انواع ابزار آزمون استفاده شود. ۲۵- متن سؤال

های امتحانی با بیانی ساده و روشن و دور از ابهام نوشته شود. ۲۶- از طرح پرسش های چند پهلو و گمراه کننده جداً اجتناب

کنید. ۲۷- متن سؤال ها را به صورت جملات مثبت بنویسید. ۲۸- سؤال های امتحانی را عیناً مانند سؤال های کتاب و به صورت

کلیشه ای ننویسید. ۲۹- از دادن حق انتخاب به دانش آموزان برای این که از میان سؤال ها چند سؤال را انتخاب کنند و پاسخ

دهند، خودداری کنید. ۳۰- هر سؤال امتحانی باید مستقل از سؤال های دیگر باشد. ۳۱- سؤال های امتحانی را از ساده به مشکل

بنویسید. ۳۲- اگر امتحان دارای سؤال های متنوع است، آنها را گروه بندی کنید و سؤال های هر گروه را به دنبال هم بنویسید.

۳۳- سؤال های کتبی را طوری بنویسید که به آسانی خوانده شوند. ۳۴- سؤال ها را با فاصله مناسب بنویسید. ۳۵- سؤال های

انشایی را در ورقه ها یا جزوه جداگانه و سؤال های عینی را نیز در ورقه جداگانه بنویسید و در امتحان ابتدا سؤال های عینی را به دانش آموزان بدهید، بعد سؤال های انشایی را. ۳۶- ایجاد شرایط فیزیکی و عاطفی مناسب در جلسه امتحان ضروری است.

۳۷- فضای امتحان باید خالی از عوامل برهم زننده تمرکز حواس دانش آموزان باشد. ۳۸- در جلسات امتحانی با فردفرد دانش

آموزان رابطه ای دوستانه و محبت آمیز برقرار کنید. ۳۹- دانش آموزان را در مورد نحوه امتحان راهنمایی کنید. ۴۰- ورقه های

امتحانی را به صورت ناشناخته تصحیح کنید. ۴۱- در تصحیح اوراق امتحانی ابتدا سؤال اول را در تمام اوراق تصحیح کنید.

سپس سؤال دوم را و بعد سوم و به همین ترتیب تا آخر. ۴۲- محتوای سؤال های امتحان را از آنچه تدریس شده است، استخراج

کنید. ۴۳- سعی شود سؤال های امتحانی پایایی و ثبات داشته باشد. ۴۴- سؤال های مرحله ای را طوری طرح کنید که دانش

آموزان بتوانند در یک جلسه درس به آنها پاسخ دهند و دنباله امتحان به زنگ تفریح نکشد که باعث حواس پرتی دانش آموزان

شود. ۴۵- ارزشیابی را جزئی از فرایند آموزش بدانید نه به عنوان نقطه پایانی تدریس. ۴۶- راهبردهای آموزش و ابزار

ارزشیابی، باید با هم سازگاری داشته باشند. ۴۷- سؤال های امتحانی طوری طرح نشوند که فقط محفوظات دانش آموزان را

بسنجند. ۴۸- از طرح سؤال های بسیار سخت و بسیار آسان خودداری شود. ۴۹- ارزشیابی نباید جای هدف های آموزش را بگیرد

و به عنوان هدف مطرح شود. ۵۰- ارزشیابی و امتحان را همانند سایر فعالیت های آموزشی بدانیم. ۵۱- ارزشیابی تنها برای

صدور جواز عبور شاگرد از یک پایه به پایه دیگر نیست. ۵۲- ارزشیابی باید وسیله پیش بینی باشد، یعنی نشان دهد که شاگرد در

چه زمینه ای می تواند به موفقیت برسد. ۵۳- ارزشیابی را نباید صرفاً به منظور نمره دادن و مقایسه دانش آموزان و تعیین افراد

قوی و ضعیف به کار برد. ۵۴- در ارزشیابی به نتیجه عملکرد شاگردان در پاسخ به سؤال های مطرح شده اکتفا نکنید. ۵۵- در

ارزشیابی، خود را محدود به انواع تست های کتبی و شفاهی نکنید. ۵۶- ارزشیابی تدریجی و تراکمی، باید به طور غیرمستقیم و

بدون اعلام قبلی صورت گیرد. ۵۷- ایجاد محیط رعب و وحشت برای امتحان، دانش آموزان مضطرب را مضطرب تر می سازد.

۵۸- انتظارات خود را از دانش آموزان در مورد امتحانات مشخص کنید. ۵۹- تأکید بیش از حد بر ارزش نمره بالا و منوط کردن

ارزشمندی کودک به نتایج امتحانات وی، باعث بالا رفتن اضطراب در بچه ها می شود. ۶۰- نمره دادن فقط جزئی از فرایند

ارزشیابی است. ۶۱- ارزشیابی باید بلافاصله پس از تعیین هدف های آموزشی معلوم شود. ۶۲- سؤال ها باید واضح و روشن

طرح شوند و زیاد طولانی نباشند. ۶۳- امتحانات نباید بر تمام ضوابط و موازین آموزشگاه حکومت کند. ۶۴- هدف از ارزشیابی و

امتحان، شناختن و شناساندن است. ۶۵- نسبت به امتحان نگرش مثبت ایجاد کنید. ۶۶- موفق نشدن در امتحانات را نمی توان فقط

به خود دانش آموز و فعالیت های او نسبت داد. ۶۷- شیوه پرسش خود را از مطالب تدریس شده، برای دانش آموزان مشخص

کنید. ۶۸- جلسات امتحانی را با کلام زیبا و آرام بخش الهی شروع کنید. ۶۹- عدم موفقیت دانش آموزان را در امتحان، دال بر بدی

شخصیت آنها ندانید. ۷۰- سؤال های امتحانی را با عنایت به هدف های رفتاری، طراحی کنید. ۷۱- هیچ یک از آزمون ها به

تنهایی ارزشیابی دقیقی از فرایند یادگیری و پیشرفت تحصیلی به حساب نمی آید. ۷۲- ارزشیابی خود را به یک نوع وسیله

سنجش محدود نسازید. ۷۳- در هر امتحان عدالت را حاکم کنید و شرایط یکسان برای همه به وجود آورید. ۷۴- اگر ارزشیابی به

نحو شایسته انجام نگیرد، اثر منفی بر یادگیری می گذارد. ۷۵- آموزش و ارزشیابی باید هدف های یکسانی را دنبال کنند. ۷۶-

هدف از امتحان، غافلگیر کردن دانش آموز نیست. ۷۷- یکی از ویژگی های ارزشیابی مطلوب، کارآمد بودن آن است. ۷۸- تعداد

سؤال های مربوط به یک هدف و یک محتوا باید متناسب با اهمیت آنها باشد. ۷۹- یک آزمون باید قدرت تشخیص داشته باشد. ۸۰-

در اجرای امتحان، نباید به «سرعت در پاسخ دادن» اهمیت زیادی داد. ۸۱- استفاده از چهار یا پنج نوع سؤال متفاوت در یک

آزمون، امتیاز به حساب نمی آید. ۸۲- معلم نباید یک نوع سؤال را بر انواع دیگر برتری دهد و همواره از آن استفاده کند. ۸۳-

سؤال های امتحانی را با دقت طرح کنید و به طور خوانا بنویسید. ۸۴- اگر دانش آموزان هنگام امتحان، سؤال داشته باشند، باید

به آنها پاسخ داد، اما آنها را تشویق به سؤال کردن نکنید. ۸۵- خواندن سؤال های امتحانی برای دانش آموزان ضرورت ندارد،

مگر دانش آموزانی که مشکل خواندن داشته باشند. ۸۶- تردید در روایی یک آزمون احتمال تقلب را افزایش می دهد. ۸۷-

اضطراب زیاد در جلسه امتحان باعث افت عملکرد دانش آموزان می شود. ۸۸- دادن ضریب بیش تر به سؤال هایی که توانایی و

استعداد مهم تری را می سنجند، منطقی است. ۸۹- نمرات خام هر امتحان در نفس خود معنای زیادی ندارند. ۹۰- یک آزمون هر

اندازه هم خوب باشد اگر به نحو شایسته ای اجرا و نمره گذاری نشود، روایی و اعتبار آن به خطر می افتد. ۹۱- در آگهی هر

آزمون، نتنها باید تاریخ برگزاری آن، بلکه تعداد سؤال ها و نوع آنها را نیز مشخص کنید. ۹۲- آموزش، ارزشیابی و نمره گذاری

باید هدف های یکسانی داشته باشند. ۹۳- تغییرات نظام آموزشی باید در راستای تغییر بنیادی نظام سنجش و ارزشیابی باشد.

۹۴- نمره خام به تنهایی بیان کننده میزان پیشرفت یا عملکرد دانش آموز نیست. ۹۵- به ارزشیابی در حیطه های نگرشی و

مهارتی بیش تر توجه کنید. ۹۶- ارزشیابی باید بتواند فراگیران را در امر یادگیری کمک کند.

نقاشی زبان کودکان ودانش آموزان

نقاشی زبان کودک 1

 

کودکان برخلاف بزرگسالان هستند. آنها از طریق نقاشی کشیدن، قصه گویی، بازی کردن و … شناخته می شوند. نقاشی به ما کمک می کند تا به دنیای درونی و روح کودک پی ببریم، بدانیم چه نیازهایی دارد، آیا کودک ناسازگار یا بیمار است؟در بزرگسالی می خواهد چه کاره شود و … در زیر مفاهیم نقاشی کودکان به صورت کاملا خلاصه شده، آورده شده است. مفهوم خورشید، ماه، آسمان، زمین، اتومبیل و حیوانات. لطفا توجه داشته باشید که شما به کودک، موضوع نقاشی نمی دهید و خودش آزادانه نقاشی می کند.

۱- خـــورشید و مـــاه                                                                                                                          

در اغلب نقاشیهای کودکان، خورشید دیده می شود. خورشید نشانه امنیت، خوشحالی، گرما، قدرت

و به قول روانشناسان خورشید به معنی پدر است. وقتی رابطه کودک و پدر خوب است کودک

خورشید را در حال درخشیدن می کشد و وقتی رابطه آن دو مطلوب نیست کودک خورشید را در پشت

کوه ناپدید می کند. ترس کودک از پدر به رنگ قرمز تند و یا سیاه در نقاشی دیده می شود. البته با یک

نقاشی ما به قضاوت نمی پردازیم بلکه باید چندین نقاشی کودک را بررسی کرد. ماه نشانه نیستی

است. اغلب کودکان ماه را کنار قبر و قبرستان می کشند. کودکان در نقاشی خود ماه را با مرگ معنی

می بخشند.

 

۲- آسمــــان و زمیــــن 

آسمان به معنی الهام و پاکی است. ولی زمین به معنی ثبات و امنیت می باشد. کودکان خیلی کوچک

هیچ وقت خطی برای نشان دادن زمین ترسیم نمی کنند، ولی در سن 5 یا 6 سالگی که آغاز به درک

دلایل منطقی می کنند به کشیدن زمین نیز می پردازند.

 

۳- اتــــومبیل  

درجامعه امروزی ماشین نشانه قدرت است، به همین دلیل در نقاشیهای کودکان مخصوصاً پسربچه ها

ماشین زیاد دیده می شود. وقتی یکی از اعضای خانواده که اغلب پدر و گاهی خود کودک است،

رانندگی می کنند، از دیدگاه برون فکنی اهمیت پیدا می کند. بیشتر نوجوانان به بهانه اینکه کشیدن

تصویر آدم حوصله شان را سرمی برد یا سخت است، از کشیدن شکل آدم خودداری می کنند اما به

اعتقاد پژوهشگران ترجیح دادن کشیدن ماشین در این دوره خود به خود نشان دهنده وابسته بودن

شخص به دنیای خارج و زندگی ماشینی است. البته این مسائل بستگی به سن، فرهنگ وعوامل

ذهنی و … نوجوان دارد.

 

۴- حیـــــــــوانات

اگر در نقاشی کودک شما تصاویر حیوانات دیده می شود ممکن است دلایل مختلفی وجود داشته باشد

که شما با صحبت کردن با کودک پی به آن می برید. کودکی که در روستا زندگی می کند و یا حیوانات

خانگی دارد و یا عاشق حیوانات باشد و یا حتی زیاد به باغ وحش برود طبیعی است که حیوان بکشد.

پس فرهنگ و طرز زندگی کودک در خانواده از اهمیت زیادی برخوردار است. اگر کودک به نوعی با

حیوانات رابطه نداشته باشد و حیوان برای او در دسترس نباشد تصویر حیوان در نقاشی او اهمیت

خاصی پیدا می کند. گاهی ممکن است کودک احساس گناه و تقصیری را که تجربه کرده و جرأت نکرده

آن را ابراز کند در نقاشی و در قالب حیوان نشان دهد.

 

مثلاً کودکی ممکن است به دلیل اینکه دیشب درجایش خرابکاری کرده و سرزنش شده احساس گناه

کرده باشد و در نقاشی اش شکل حیوان خاصی را مثل مارمولک بکشد. کشیدن حیوانات درنده نشانه

فشارهای درونی مخفی کودک است. مثلاً کودکی که نسبت به برادر کوچکتر تازه به دنیا آمده اش

حسادت می کند، در نقاشی ممکن است گرگ بکشد که این نشان دهنده ترس و دلهره کودک از تازه

وارد کوچولو است.دوستان خوبم، توجه داشته باشید که درتجزیه و تحلیل نقاشی کودکان که کاری

بسیار ظریف و حساس است چون یک کار تخصصی و تجربی است شما رأی قطعی نمی دهید. کودک

شما باید خودش به میل خودش موضوع نقاشی را اتنخاب کند.

 

شما نباید بالای سر او بنشینید و به او مداد رنگی به میل خودتان بدهید. او در نقاشی کردن باید آزادی

کامل داشته باشد. در پایان نقاشی از کودک بخواهید که در مورد تصاویر کشیده شده برای شما حرف

بزند. این گونه اطلاعات به شما در تجزیه و تحلیل نقاشی کودک کمک می کند. کودکان را به کشیدن

تشویق کنید اما آنها را مجبور نکنید که همین الان برای شما نقاشی بکشند.

  

30 روش وراهکار برای تقویت درس املای فارسی

راههای تقویت املا

اهمیت نوشتن و نیاز به صحیح نوشتن در ایجاد ارتباط با دیگران بر کسی پوشیده نیست. در همین ارتباط از ابتدای آموزش رسمی خواندن و نوشتن، به کودکانمان می‌آموزیم که چگونه بنویسیم وچه اقداماتی در این باره انجام می‌دهیم تا بتوانند آموخته‌های خود را در موقعیت‌های مختلف به کار گیرند. مهمترین ماده درسی که این وضعیت را بر عهده دارد، املای فارسی است. املا در لغت به معنی پر کردن، بر سر جمع گفتن، تقریر کردن مطلبی تا دیگری آن را بنویسد، است. در زبان فارسی کلمه‌ای معادل املا و دیکته نداریم، ولی می‌توانیم «از بر نویسی» یا «گفتار نویسی» را جایگزین کلمه املا یا دیکته کنیم. منظور این است که شخص گفته‌های دیگران را بدون دیدن آن کلمات بنویسد. با توجه به این که درس املا بنای علمی در یادگیری سایر دروس است و توجه به این مهم، یکی از ضروریات نظام آموزشی ماست و از طرفی روش‌های متداول املا نمی‌تواند راه گشای مشکلات آموزشی در این درس باشد، لذا در این مجموعه سعی شده است چندین روش متنوع و جالب برای املا و تصحیح آن ارائه شود. تا از همین ابتدای سال تحصیلی با یاری اولیا و آموزگاران در افزایش توانمندی دانش‌آموزان تلاش شود. 1) املا به صورت گروهی. به این شکل که بچه‌ها را به گروه‌های 5 یا 6 نفره تقسیم می‌کنیم و در هر گروه، هر خط را یک نفر از گروه می‌نویسد و در انتها نمره گروهی می‌دهیم و آن املا در پوشه کار گروه‌ها قرار می‌گیرد. 2) هر گروه یک متن املا با کمک تمام اعضای گروه خود می‌نویسد و ما املای همه گروه‌ها را جمع‌آوری کرده و می‌خوانیم و سپس یا بهترین متن دیکته را به کل کلاس می‌گوییم و یا از هر گروه یک پاراگراف انتخاب کرده و دیکته تلفیقی تهیه کرده و به کل کلاس، دیکته می‌گوییم. در این صورت متن دیکته را بچه‌ها انتخاب کرده‌اند. 3) بچه‌ها را گروه‌بندی می‌کنیم و سپس هر گروه متن دیکته‌ای را می‌نویسد و برای گروه دیگر می‌خواند تا آن گروه بنویسند. دیکته گروه به گروه نام دیگر این دیکته است. 4) در روش دیگر، باز بچه‌ها به گروه‌های 5 یا 6 نفره تقسیم می‌شوند. 10 کلمه مهم از درس انتخاب می‌کنیم و از بچه‌ها در گروه‌ها می‌خواهیم که هر کدام جمله‌ای را در ارتباط با درس بنویسند و از کلمات مهم مورد نظر استفاده کنند و هر گروه جملات خود را کنار هم گذاشته و یک متن کوتاه و زیبا بسازد. 5) در مواقعی که شاگردی ضعیف است و در املا پیشرفت چندانی ندارد، می‌توان در هنگام دیکته دانش‌آموز ضعیف را کنار دانش‌آموز قوی نشاند تا بعضی از لغات را که برایش مشکل است، با مشورت بنویسد. در نتیجه دانش‌آموز ضعیف، هم آن لغت را به خوبی به ذهن می‌سپارد و هم با افت نمره به طور مکرر مواجه نمی‌شود. البته این روش نباید به طور تکرار و همیشگی باشد. 6) در هنگام تصحیح کردن املا، معلم صحیح لغات را نمی‌نویسد و دانش‌آموزان خودشان درست لغات را از کتاب پیدا می‌کنند و بعد ما به آن املا نمره می‌دهیم. یعنی، ابتدا دور کلمات اشتباه خط می‌کشیم و صحیح آن را بچه‌ها می‌نویسند و ما به صحیح نوشتن آنها نمره می‌دهیم. 7) روش دیگر این است که معلم بهتر است متن دیکته را قبل از املا برای بچه‌ها بخواند، ولی بچه‌ها چیزی ننویسند و تنها گوش دهند. 8) بعد از املا هم باید متن مجدداً خوانده شود، یعنی در هر املا کل متن باید سه بار خوانده شود. 9) در صورت دیگر املا، می‌توان شفاهی دیکته را خواند و بچه‌ها لغات مهم آن را هجی کنند و در هوا بنویسند. 10) نوع دیگر املا می‌تواند چنین باشد که شاگرد پشت سری کلمات را روی پشت فرد جلویی بنویسد و شاگرد جلویی از روش حرکت انگشتی فرد عقبی بتواند لغات را بفهمد و بنویسد که این یک نوع بازی و املا است. 11) در روش دیگر به بچه‌ها می‌گوییم روزنامه با خود به کلاس بیاورند و لغات را ببرند و از لغات بریده شده یک بند املا برای ما درست کنند و بر روی ورقه بچسبانند. یا این روش می‌تواند به صورت گروهی هم صورت گیرد. 12) می‌توان املایی را به صورت پلی‌کپی بدون نقطه، بدون تشدید و یا به صورت لغات ناقص به دانش‌آموزان داد تا آنان در جای مناسب نقطه بگذارند و یا تشدید قرار دهند یا لغات ناقص را کامل کنند. 13) می‌توان دیکته را به صورت لغات صحیح و غلط در کنار هم قرار داد تا بچه‌ها کلمه غلط را خط بزنند. 14) روش دیگر املا می‌تواند به صورت تصویری باشد. یعنی، شکل را به دانش‌آموزان بدهیم تا آنان املای صحیح آن را بنویسند. 15) املای تقویت حافظه: بدین صورت که معلم متنی را روی تخته می‌نویسد و سپس متن را برای دانش‌آموزان می‌خواند و سپس روی نوشته‌هایش روی تخته پرده می‌کشد و بچه‌ها باید هر آنچه از متن فهمیده‌اند را بنویسند. سپس معلم پرده را از تخته برمی‌دارد و بچه‌ها متن خود را با متن تخته مقایسه می‌کنند و به خود امتیاز می‌دهند. 16) روش دیگر، می‌تواند استفاده از آینه باشد که کلمات را بر عکس بنویسیم و بچه‌ها با آینه درست آن را بنویسند و یا صحیح آن را بخوانند. 17) دیکته آبکی: روش دیگر، استفاده از آب و محیط حیاط مدرسه است. بدین ترتیب که بچه‌ها به صورت انفرادی و یا گروهی با خود آب‌پاش به مدرسه می‌آورند و با آب دیکته را روی زمین بنویسند و گروهی نوشته‌های خود را تصحیح کنند. 18) روش دیگر در تصحیح املا این است که دانش‌آموزان با اشتباهات خود جمله بسازند و یا دیکته به صورت جمله‌سازی از لغات مهم درس باشد. 19) کلمات مهم یا مشکل درس را روی پارچه بنویسند و سپس با خمیر و یا نخ و سوزن کلمات را بسازند و یا بدوزند که در این صورت املا با هنر و بازی توأمان می‌شود (یادگیری تلفیقی) 20) دانش‌آموزان از اشتباهات خود در املا کلمات هم‌خانواده، متضاد و یا هم معنا بنویسند. 21) برای آشنایی دانش‌آموزان با انواع صداها و لهجه‌ها در هنگام دیکته گفتن و از این که بچه‌ها تنها به صدا و لحن معلم خود خو نگیرند، معلم می‌تواند از اطرافیان خود بخواهد تا متن املا را بر روی نوار بخوانند و صدای خود را ضبط کنند و سپس آن متن را به کلاس بیاورد و بچه‌ها از روی آن نوار دیکته بنویسند و در هنگام ارزشیابی پایانی و یا هر زمان دیگر بچه‌ها دچار مشکل نشوند. 22) همکاران معلم می‌توانند در املاهای کلاسی جای خود را تعویض کنند و به بچه‌های کلاس‌های دیگر املا بگویند تا بچه‌ها با انواع صداها و لحن‌ و گویش در دیکته آشنا شوند. 23) دانش‌آموزان می‌توانند به والدین خود دیکته بگویند و والدین در املای خود چند کلمه را اشتباه بنویسند تا بچه‌ها آنها را تصحیح کنند و به پدر و مادر خود نمره دهند. 24) بچه‌ها می‌توانند به معلم خود دیکته بگویند. هر گروه یک پاراگراف به معلم بگوید و در انتها گروه‌ها ورقه‌ معلم را تصحیح کنند و یا هر گروه پاراگراف مخصوص به خود را صحیح کند. البته بهتر است معلم چند کلمه را عمداً اشتباه بنویسد. 25) برای والدین بی‌سواد، فرزند می‌تواند صدای خود را ضبط کند و از روی صدای خود به خودش دیکته بگوید یعنی صدای ضبط شده خود را جایگزین صدای اولیای خود که بی سواد هستند، نماید. 26) یکی دیگر از روش‌ها برای تصحیح املا این است که می‌توان املا را به بچه‌ها داد تا تصحیح کنند، ولی در نهایت نمره نهایی را معلم بدهد و یا دانش‌آموزان تصحیح کننده با مداد کنار دفتر فرد، نمره بگذارند و بعد معلم، نمره خود را با نمره‌ای که دانش‌آموزان داده مقایسه کند. 27) معلم لغاتی را بر روی مقوا می‌نویسد و مقوا را به تخته نصب می‌کند و زمان کوتاهی وقت می‌دهد تا دانش‌آموزان کلمات را به دقت نگاه کنند و سپس مقوا را جمع می‌کند. در این جا بچه‌ها هر آنچه از لغات در ذهنشان مانده است را می‌نویسند و ما لغات و کلمات آنان را تصحیح می‌کنیم تا دقت آنان سنجیده شود. 28) دانش‌آموزان املا را در هوا بنویسند و ما هم در هوا تصحیح کنیم نه با قلم و روی کاغذ. 29) روش دیگر املا که همراه با بازی هم است، این است که دانش‌آموزان با گچ روی زمین مدرسه و حیاط مدرسه دیکته بنویسند و سپس حیاط را دسته‌جمعی بشویند تا آثار گچ حیاط مدرسه را کثیف نکند. 30) معلم می‌تواند املا را بر روی چندین کارت بنویسد و این کارت‌ها بین گروه‌ها تقسیم شود تا تمام گروه‌ها کارت را ببیند و سپس کارت‌ها را جمع کرده و از روی آنها دیکته بگوید. لازم به تذکر است که روش‌های املا که به عنوان نمونه بیان گردید را نباید به عنوان روش واحد تلقی کرد. اگر هر روشی بیشتر از اندازه استفاده گردد، ارزش آموزشی خود را از دست می‌دهد. لذا اگر معلم بنا به ضرورت و در نظر گرفتن تنوع، روش‌های متنوع املا را به کار گیرد نتیجه مفیدی عاید دانش‌آموزان خواهد شد. 

  

+ نوشته شده در  دوشنبه پنجم بهمن 1388ساعت 14:3  توسط   |  نظر بدهید

در زنگ انشا چه باید کرد پایه ی پنجم

در زنگ انشا چه باید کرد پایه پنجم

نمی دانم چه اندازه با من موافقید که معلم انشا در هر جلسه ی کلاس درس انشا باید طرحی نو در اندازد و کاری کند که دانش آموزان چشمهایشان را بشویند و جور دیگری به درس انشا نگاه کنند و همیشه منتظر باشند تا کلاس انشا کی فرا می رسد و برای حضور در کلاس لحظه شماری کنند و همچنین در کلاس انشا یاد بگیرند که زندگی و دنیا را زیبا ببینند.اگر معلمی خودش اهل ذوق نباشد نمی تواند برشاگردان اثر گذارد چون ذات نایافته از هستی بخش، کی تواند که شود هستی بخش، معلم انشا خودش ابتدا باید اهل خلق و نوشتن و آفریدن باشد و خود از نوشتن نترسد و خودش همراه دانش آموزان در کلاس انشا، انشا بنویسد و این کار باعث علاقه ی بیشتر دانش آموزان به معلم و درس انشا خواهد شد.راهکارهایی که در ذیل ارایه می شود ثمره ی سال ها کار معلمی آن هم در کلاس انشا می باشد و نگارنده ی این سطور همیشه سعی نموده از بهترین و جدیدترین شیوه در تدریس انشا بهره ببرد و حالا نتایج و ثمره ی آن سالها، بر این صفحات جاری شود تا اگر همکاران دیگر صلاح دانستند از آن بهره ببرند و باعث زیبا شدن کلاس خود و لذت بردن شاگردان خویش شوند.1ـ چشم ها را باز کنیمیکی از راه های خوب برای بالابردن قدرت دقت دانش آموزان این است که در اولین جلسه دانش آموزان را کنار پنجره ی کلاس ببریم و از ایشان بخواهیم هر چه را که در بیرون کلاس می بینند بنویسند یا آنها را فهرست نمایند و به آن ها گوشزد نماییم از هیچ چیزی چشم پوشی ننمایند و هر چه را که می ببینند بنویسند این کار باعث رقابت در بچه ها می گردد و هر کدام سعی می کنندچیزهایی بیشتری ببینند . بعد از 20 دقیقه از آنها بخواهیم نوشته های خود را برای هم کلاسی های خود بخوانند و دانش آموزان قضاوت کنند که کدام دانش آموز دیدش را بهتر باز کرده و بهتر نوشته است لازم به یادآوری است معلم هم همراه دانش آموزان باید انشا بنویسد و انشای خود را برای آنها بخواند. 2ـ جمله سازی با کلمات غیر مرتبطیکی دیگر از روش هایی که در کلاسم موفق به انجامش شدم و باعث شد که دانش آموزان به وجد بیایند و از انشا نترسند و به آن علاقه مند شوند این بود که برروی تابلو یک جدول سه در سه ( نُه خانه ای ) می کشیدم و از بچه ها می خواستم که هر کلمه ای که به ذهنشان رسید بگویند و به آن ها یادآورد می شدم که هر چه کلمات بی ربط تر باشد بهتر است سپس کلمات را در خانه های جدول می نوشتم وقتی جدول کامل شد از نفر اول می خواستم با ردیف اول افقی ، نفر دوم با ردیف دوم افقی، نفر سوم با ردیف سوم افقی، نفر چهارم با ردیف اول عمودی و نفر پنجم با ردیف دوم عمودی و ............ جمله بسازند اگر خانه های جدول کم می آمد جدولی دیگر     می کشیدم . سپس از بچه ها تقاضا می نمودم جملات خود را به 10 جمله برسانند بعد جمله ها را به هم ربط دهند. گاهی از دانش آموزان می خواستم به 9 کلمه ی جدول فقط یک جمله بسازند. بعضی مواقع جمله های دانش آموزان را برروی تابلو می نوشتم و از آن ها می خواستم با جمله های روی تابلو انشان بنویسند و جالب این است دانش آموزان با ذوق و شوق فراوان این کار را انجام می دادند و می گفتند آقا ما تا الان فکر می کردیم انشا سخت است اما با این کار فهمیدند انشا چقدر ساده و زیباست. دوباره از این روش در جلسه ی بعد استفاده کنیم  اما به ایشان می گفتم جلسه ی بعد روشی دیگر . برای نمونه جدول در زیر آورده می شود:

ماکارونی	خنگ	دوست
دایناسور	شوت	مداد
مدرسه	رایانه	مروارید

 جمله های دانش آموزان1ـ دوست خنگ من ماکارونی می خورد.2ـ من مداد را به سمت دایناسور شوت کردم.3ـ مدرسه ی ما رایانه و مروارید دارد.4ـ دایناسور مدرسه ما ماکارونی می خورد.5ـ آدم خنگ با توپ به رایانه شوت زد.6ـ .....3ـ بازی با کلمات

دانش آموزی  گوید

در این روش یک کلمه برروی تابلو می نویسیم و از اولین دانش آموز که اسم او در دفتر است می خواهیم با آخرین حرف کلمه ی نوشته شده روی تابلو را اولین حرف کلمه قرار دهد و کلمه ای بگوید و نفر دوم آخرین حرف کلمه ی دوم را حرف اول کلمه ی خود قرار دهد.مثلاً کلمه ی مادر                         رشت                    تبریز زنبور                      رودخانه                        هلو                       وانت                      ترسو                   و ....... سپس از شاگردان می خواهیم با کلمات روی تابلو انشا بنویسند. این کار برای دانش آموزان حالت بازی را دارد البته بازی فکری و این که اندیشه خود را به حرکت در آورند. این کار را می تواند با اسم بچه ها ، اسم اشیا، میوه ها، گل ها، غذاها و .... انجام داد.4ـ دلم می خواهدیکی دیگر از راه های تدریس انشا این است که موضوعاتی به دانش آموزان بدهیم که برای آن ها ملموس باشد و راحت بتوانند احساسات خود را بیان کنند یکی از این موضوعات « دلم می خواهد » یا « بهترین دوست» یا « ای کاش » و ... زمانی موضوع « دلم می خواهد » را به دانش آموزان دادم و از آن ها خواستم هر چه دل تنگشان می خواهد بنویسند. آن ها هم گوش کردند و نوشتند: « من دلم می خواهد که گلی از گل های خوشبوی بهشت که بوی عطر پیامبر گرامی را می دهد، باشم، که باعث خوشحالی مردم شوم دیگری نوشته بود: « من دلم می خواهد مقداری پول داشته باشم تا با آن قرض های پدر و مادرم را که به خاطر آن حسرت می خورند و ناراحتند و سرم داد می کشم پرداخت کنم» دیگری گفته بود: « من دلم می خواهد یک بز می داشتم و هر روز شیرش را می دوشیدم و می خوردم و وقتی شیرش تمام شد خودش را می خوردم» شاگرد دیگر نوشته بود: « من دلم می خواهد معلم فارسی بشوم و همچنین دلم می خواهد هرکس مرا اذیت کرد جوابش را بدهم یا بهتر با او دعوا کنم ولی زورم نمی رسد و همچنین شاگرد دیگر گقته بود  : من دلم می خواهد آنقدر زور داشتم تا با یک ضربه حریف را بخوابانم و ............... »با این دانش آموزان آرزوها و خواسته هایشان را به زبان خود نوشته بودند و هر کدام خوشحال از اینکه توانسته اند انشا بنویسند.5ـ خواندن کتاب قصهیکی از کارهای خوب که در کلاس انشا می توان انجام داد خواندن کتاب های قصه و داستان و خاطرات در کلاس است اگر معلمی تمام طول سال را در کلاس انشا فقط برای بچه ها کتاب بخواند دانش آموزان نه تنها ضرر نکرده اند بلکه بهترین استفاده را از کلاس درس برده اند یکی از داستان هایی که همیشه در کلاسم می خوانم قصه ی بچه ی مردم در کتاب « سه تار جلال آل احمد» می باشد . داستان بچه ی مردم نمونه ی بسیار جالبی برای داستان کوتاه و توصیف می باشد روش خواندن به این صورت است که داستان را می خوانیم و از دانش آموزان می خواهیم اسمی دیگر برای داستان انتخاب کنند و یا آخر داستان را طوری دیگر به پایان برسانند و یا ادامه ی آن را بنویسند چون زمانی که داستان به پایان می رسد دانش آموزان فکر می کنند هنوز داستان تمام نشده است و این کار خوبی است که دانش آموزان آن را به دلخواه ادامه دهند در زیر نام هایی که             دانش آموزان برای بچه ی مردم پیشنهاد نموده اند می آورم.1ـ مادری که دیگر مادر نیست 2ـ هیچ کس مرا دوست ندارد 3ـ بچه ی بی نوا 4ـ درپیچ و خم زندگی 5ـ میم مثل مادر 6ـ برباد رفته 7 ـ بی وفا 8 ـ تیسمیس 9 ـ تخمه ی آفتابگردان 10ـ وصله ی ناجور و ...درادامه غیر از کتاب های جلال آل احمد کتاب های آقای هوشنگ مرادی کرمانی نظیر« لبخند و مربای شیرین » و .... پیشنهاد می شود همچنین از قصه ی «عدل صادق چوبک » و قصه های یک دقیقه ای فریبا کلهر و نشان لیاقت عشق و ............ نباید گذشت.6ـ کتاب برای کلاسدر ابتدای سال از هر دانش آموز مبلغی پول می گرفتم و خودم هم مبلغی روی آن پول ها می گذاشتم و با آن مبلغ کتاب های قصه برای دانش آموزان می خریدم و از آن ها می خواستم آن را بخوانند و خلاصه نویسی نمایند و سپس کتاب ها را بین خودشان عوض کنند به این ترتیب دانش آموزان در طول سال با مبلغی اندک چندین کتاب مطالعه می نمودند و در پایان سال همراه دانش آموزان کتاب ها را به کتابخانه ی مدرسه هدیه        می دادیم.7 ـ خطوط ناقص و انشا

در بعضی از جلسات خطوط ناقصی مانند زیر را به دانش آموزان می دادم و از ایشان  می خواستم خطوط را ادامه دهند و کامل نمایند و شکل جدید خلق کنند . سپس از آن ها می خواستم شکل رسم شده را توصیف نمایند و یا دو شکل را به هم جملات ربط دهند یا با اشکال کشیده شده داستان بسازند با این کار هم              دانش آموزان خلاق شناخته می شوند و هم می توان به روانشناسی آنها پی برد

منبع : اموزگار